Bird kan fluiten als een leeuwerik

Zanger/muzikant Andrew Bird speelt fluit, viool, gitaar, mandoline en alle andere instrumenten die hem voor de voeten komen. „De viool is als snel een zoemende mug.”

Andrew Bird in Elizabeth, Illinois (2011) Foto V2

Fluiten en vioolspelen zijn geen disciplines die een muzikant gemakkelijk gelijktijdig beoefent. Andrew Bird doet het liever om beurten. Hij is een geschoold violist en een geoefend kunstfluiter. Daarnaast speelt hij gitaar, mandoline en alle andere instrumenten die hem voor de voeten komen. Met een sample-apparaat maakt hij er in zijn eentje een heel orkest van. Andere muzikanten heeft hij pas nodig wanneer hij een plaat opneemt. Zoals Break It Yourself, zijn zesde album, dat weer net zo mooi en intrigerend is als de vijf voorgaande. Al was het alleen maar omdat hij kan fluiten als een leeuwerik.

Bird was al een wonderkind op de viool. Geboren in Chicago, maar geen groot liefhebber van de blues, begon hij na zijn klassieke scholing met bluegrass en jugband-muziek. „Die traditie vond ik interessanter dan de popmuziek op de radio. Ik speelde in bands, maar wilde meer dan alleen meespelen op andermans platen. Toen ik de sampletechniek van het loopstation ontdekte waarmee je alle partijen zelf kunt spelen, ben ik letterlijk een solist geworden. Het was een bevrijding dat ik mijn liedjes zelf kon spelen en zingen, zonder bandleden die je eerst uit bed moet bellen. Langzaam maar zeker kom ik er nu aan toe om met anderen te spelen.”

In een grote boerenschuur op het platteland maakte Bird Noble Beast, zijn voorlaatste album met nummers over de wonderen van de dierenwereld. Voor Break It Yourself vond hij opnieuw inspiratie in de natuur, maar dit keer zocht hij ook raakvlakken met de kunstwereld van de grote stad. Het Museum Of Contemporary Art in Chicago vroeg hem om spontane composities die door de omgeving werden ingegeven, en die in een installatie versterkt werden via vijftig buitenissige speakers ontworpen door beeldend kunstenaar Ian Schneller. „Spontane muziekbeoefening was me niet vreemd omdat ik altijd gewend ben te improviseren met ritme en klank. Maar de gewaarwording dat mensen door mijn klanksculpturen liepen zonder acht te slaan op de maker was nieuw voor mij. Popmuzikanten zijn zich teveel bewust van hun eigen rol in het creatieve proces. In het ideale geval is muziek een natuurverschijnsel dat over je neerdaalt. Wat het met je doet is belangrijker dan wie het maakt.”

Nu hij weer als popmuzikant op het podium staat, mag er gerust aandachtig naar hem geluisterd worden. Sterke liedjes als Lazy projector en het duet Lusitania met zangeres St. Vincent springen eruit op zijn nieuwe album, dat veelzijdig zwenkt tussen Caraïbische invloeden en atmosferische instrumentals. De viool is een lastig instrument binnen de popmuziek, zegt Bird. „In het elektrisch versterkte instrumentarium van een rockgroep klinkt het al snel als een zoemende mug die boven het lawaai uit probeert te komen. Ik heb er jaren over gedaan om ook de bas– en middentonen uit mijn viool hoorbaar te maken. Tegenwoordig speel ik er zelfs percussie op, want een viool is een machine met een klankkast die doet wat de bespeler ermee wil. Mijn relatief goedkope Poolse viool uit 1968 heeft minstens zoveel mogelijkheden als een peperdure Stradivarius.”

In de boerenschuur annex opnamestudio, omringd door drie veelzijdige muzikanten die samen zo’n beetje alle denkbare instrumenten beheersen, liet Andrew Bird de muziek als vanzelf ontstaan. „In een gangbare studio wordt een zo groot mogelijke steriliteit nagestreefd, met instrumenten die apart worden opgenomen en computers waarmee alle fouten kunnen worden verdoezeld. Wij speelden met kleine speakertjes en lieten de klanken op natuurlijke wijze in elkaar vloeien. Bloeden, wordt zoiets in een vakterm genoemd en zo zie ik het graag. Ik heb liever dat er bloed stroomt door de muziek dan dat mijn album het eindresultaat is van een serie muisklikken.”

De titel Break It Yourself heeft betrekking op een gebroken hart. Meer wil Bird er niet over kwijt. Songteksten zijn het resultaat van inwendige conversaties die hij heeft met zichzelf. Soms komt daar een ingewikkelde tweespraak uit met stemmen die elkaar tegenspreken. Maar hij kan zich evengoed verplaatsen in een simpel personage, zoals in het laatste gedeelte van Lazy projector dat hij schreef voor de Muppets-speelfilm. ,,De woorden ‘I can’t see the sense in us breaking up at all’ had ik bedacht voor Kermit, die de portretten van de andere Muppets toezingt als ze elkaar tijdelijk uit het oog zijn verloren. De opdracht voor zo’n lied brengt een welkome afwisseling, want het stelt me in staat om eventjes buiten mijn persoonlijke gedachtenwereld te stappen. Helaas is het nummer niet gebruikt in de uiteindelijke film. Jammer voor de Muppets, maar goed voor mijn plaat die er weer een heel klein beetje beter door is geworden.”

Break It Yourself is uitgebracht door V2. Andrew Bird speelt 9/3 in Paradiso, Amsterdam.