We zijn alleen en we gaan dood

Rolf Dobelli is een Zwitserse schrijver en ondernemer. Hij werd in Nederland bekend met een lang stuk in nrc.next: ‘Weg met het nieuws!’

Hij beveelt aan: Der Mensch erscheint im Holozän. Eine Erzählung (1979) door Max Frisch

„Als romanschrijver heb ik ontzettend veel van Max Frisch geleerd. Van zijn eenvoudige zinnen, van zijn grote helderheid. Ik ken zijn werk vrijwel uit mijn hoofd. Hij schrijft over de oervraag van na de Tweede Wereldoorlog: ‘Wie ben ik?’ Daarvoor hadden de mensen geen tijd om over die vraag na te denken.

„Frisch is een soort existentialist, maar dan in Zwitserland. Dit boek gaat over een oude man die woont in een afgelegen Zwitserse vallei die min of meer afgesloten raakt door zware regens. Het licht valt regelmatig uit. En ook hijzelf gaat steeds meer vergeten, zijn brein laat hem in de steek. Hij valt een paar keer. Hij doet zijn kat in de koelkast. En buiten valt alles uit elkaar. Dat is een prachtige metafoor. Heel tragisch, heel geestig. Alles verdwijnt. Uiteindelijk redt zijn dochter hem. Die komt uit de stad en sleept hem uit die vallei naar een kliniek.

“Wat het betekent? Hahaha, dit is een roman! Je kan er van alles aan verbinden, maar het gaat om de esthetiek, om de schitterende zinnen, om het geweldige karakter dat Frisch hier heeft geschapen. Dit is geen boek over hoe je moet leven, het beschrijft het leven. In heldere en onsentimentele taal lees je over het innerlijk leven van deze man. Het lijkt in zijn helderheid op Hemmingway of Kafka. Maar Kafka is ook eng. Dit is niet eng, niet zo eng als Kafka.

„Frisch schrijft over waarom we hier op aarde zijn. Waarom gaan we dood, waarom worden we oud? Dat oud worden is geen pretje, wat vind jij? Frisch stelt de vraag, maar hij geeft niet het antwoord. Frisch is geen McKinsey-adviseur die op maandagmorgen behandelt hoe je je visie in werkelijkheid omzet. Frisch vertelt alleen maar: je bent alleen. Ook al heb je familie of vrienden. We zijn gewoon alleen.

“Ik schrijf zelf romans en de onzin die je dan terugkrijgt van je lezers over wat het allemaal betekent! Angstaanjagend gewoon. Literatuur is kunst, het is geen non-fictie. Kunst heeft geen boodschap. Ja, nazikunst. Dát heeft een boodschap.”