Filosoof Fukuyama bouwde eigen drone en schrikt van wat hij ermee kan

Drones in actie. Beeld: Remote Control War, documentaire PBS International

Drones, onbemande vlieg- en looprobots, staan in de belangstelling omdat legers er op afstand mee kunnen spioneren en doden. Ondertussen bouwen burgers hun eigen drones. Filosoof Francis Fukuyama kon zich nog net bedwingen de buren te begluren.

Ja, drones luiden een nieuw tijdperk van oorlogsvoering in. Momenteel heeft het Pentagon al meer drone-piloten dan F16-vliegers in dienst. Soldaten die veilig vanachter hun bureau de vijand, duizenden kilometers verderop, naar het leven staan. Een technische overmacht met onethische consequenties: je kan risicoloos vechten en voelt je nauwelijks emotioneel verbonden met het doelwit. Ontlijving, noemen psychologen dit. Oorlog als computerspel.

Nee, dit is niet de ultieme nachtmerrie. De echte innovatie vindt namelijk niet plaats in geheime defensielaboratoria, maar op vrij toegankelijke universiteitscampussen. Deze zomer organiseert de Universiteit van Noord-Dakota de zoveelste drone-wedstrijd voor studenten. De opdracht is uitdagender dan ooit: bouw een drone die zelfstandig en vrijwel geruisloos een zwaar beveiligd gebouw binnen kan vliegen en een USB-stick uit een computer trekt.

We hebben het hier niet over logge apparaten, maar over machientjes ter grootte van een handpalm die door een open raam naar binnen vliegen, met sensoren de omgeving aftasten en zich koest houden als er een mens in de buurt komt. Eventueel zou je het ding kunnen instrueren op de kast te blijven liggen, een week lang - als stille getuige van besloten bestuursvergaderingen.

Legitieme toepassingen maken weg vrij voor particuliere killer drones

Francis Fukuyama, een Amerikaanse filosoof, politicoloog, socioloog én hobbytechneut, lukte het afgelopen maand om thuis een op afstand bestuurbare quadcopter te bouwen - een vliegmachine met vier rotoren. “Ik zou mijn drone kunnen gebruiken om bij de buren drie hoog naar binnen te kijken”, schrijft hij in de Financial Times. “Of een besloten feest te filmen, of een geheime bouwplaats. Toch zou ik zoiets natuurlijk nooit doen.”

Anderen mogelijk wel, waarschuwt Fukuyama. Die hebben misschien nog snodere plannen. “In ontwikkeling zijn drones ter grootte van een insect”, weet hij. “Die kunnen aangezien worden voor een vlieg of spin. Ze zouden onder een deur kunnen glippen, om gesprekken op te nemen, foto’s te nemen of zelfs een dodelijk gif bij iemand te injecteren.”

Aan de andere kant, zo geeft Fukuyama toe, zijn drones een uitkomst voor politiewerk, verkeerscontroles en allerhande bedrijfsvoeringen, zoals het hoeden van een kudde schapen. Maar dat neemt volgens hem niet weg dat er Wild West-taferelen kunnen ontstaan onder hobbyisten en knutselaars. Tot zijn grote zorg zijn het juist de rechtmatige toepassingen die de weg vrij maken voor kwaadaardige drone-bezitters: om de eerste groep tegemoet te komen heeft de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA onlangs de regels voor commercieel luchtverkeer versoepeld. Daarom pleit hij voor een debat: “Denk eens na over een wereld waarin iedereen goedkoop aan drones kan komen.”

Wereld met onzichtbare vijanden is geen prettig vooruitzicht

Farhad Manjoo, techniekredacteur van Slate.com, ergert zich om die reden aan het gejubel waarmee een demonstratie van professor Vijay Kumar (Universiteit van Pennsylvania) werd ontvangen. Vorige week, op een bijeenkomst van het sprekersforum TED, bewees de geleerde dat drones al vliegend drumstellen, gitaren en toetsenborden kunnen bespelen. In een orkestraal samenspel bracht het robotgezelschap het filmdeuntje van James Bond ten gehore.

Op YouTube zijn zowaar nog indrukwekkender demonstraties te vinden: drones die door hoepels vliegen, salto’s maken en nestjes bouwen. Het lijkt allemaal zo onschuldig, betoogt Manjoo, maar uiteindelijk komen deze drones in handen van terroristen. Of paparazzi die er beroemdheden lastig mee vallen. Hekken en beveiligers houden de supersnelle vliegers echt niet tegen. “Quadrotor-drones zijn geweldig en schattig, maar waarschijnlijk zullen ze ons allemaal vernietigen”, aldus Manjoo.

Vooral Chinese hobbyisten zijn momenteel met drones in de weer. Als particulieren krachtige, geavanceerde drones bezitten, zo schrijft Fukuyama, dan zijn hoogwaardigheidsbekleders nergens meer veilig. Een open raam kan de vijand al toegang verschaffen. Of denk aan legerbases in Florida of Arizona: schurkenstaten kunnen in de toekomst misschien een hele zwerm vogel- of insect-drones de kazernes binnenloodsen.

De geest is uit de fles, vreest de filosoof: “Een wereld waarin mensen routinematig en anoniem het doelwit kunnen zijn van onzichtbare vijanden is geen prettig vooruitzicht.”

Volg @stevendejong op Twitter

Eerder in deze serie:
Vechten zonder risico, bloedbad in pixels. Film en debat over drones
Raketten afvuren vanaf kantoor. Drones maken oorlogen minder vuil
Computer versloeg Kasparov met schaken. Volgende uitdaging: chefkok Jamie Oliver
Breng die digitale kanonnen eens in stelling
Vandaag DigiD, morgen Schiphol. Digitaal gevaar is operationeel gevaar
‘Defensie moet elektronische wapens maken’
Het Kill Team is angstaanjagend normaal
J.D. Salinger schreef lekker door terwijl zijn kameraden beschoten werden
Schietpartij CIA-agent veroorzaakt diplomatieke ramp
Een onschuldige burger is ongeveer 2.500 dollar waard