Even neerstrijken om dat pedodorp te beschrijven

Maakte Westkappelaar Joost W., van wie iedereen wist dat hij op jonge jongens valt, echt honderd slachtoffers? Het had het OM gesierd als het de zaak eerst had onderzocht, stelt Clazina Dingemanse.

Als meeuwen doken ze de afgelopen week op hun prooi. Voor journalisten stond het vast: in het strengchristelijke Westkapelle, in Zeeland, had een pedofiel honderd slachtoffers misbruikt. Dit geheim was binnen de gemeenschap gehouden. Ze gingen eropaf. Als Westkappelaar extra muros – ik woon in Utrecht – heb ik dit mediageweld met verbazing gadegeslagen.

Is Westkapelle een strengchristelijke gemeente? Nee, dat is het niet. De burgemeester probeerde dat donderdagavond in Nieuwsuur te vertellen aan de presentatoren, maar het ongeloof was in hun ogen te zien. Er moest en zou een doofpotcultuur zijn, een cultuur van schaamte ook, veroorzaakt door streng geloof.

Een voor de hand liggende vraag van de interviewers zou zijn geweest: hoe ziet de samenstelling van de bevolking er dan wel uit? Het antwoord luidt: in Westkapelle wonen mensen van allerlei pluimage bij elkaar. Zo zijn er rasechte dorpelingen, mensen van ‘achter de toren’, homo’s, lesbiennes, ouderen, jongeren, verslaafden, mensen van allerlei politieke en religieuze gezindten en ja, er wonen ook strengchristelijke mensen. Tot deze laatste groep behoorde de verdachte, Joost W. Iedereen wordt geaccepteerd, onder het motto ‘leven en laten leven’, zonder dat men onverschillig is. Er zijn uiteraard grenzen.

Dit is dus best tolerant. Ik geef toe dat je dit op het eerste gezicht niet zou verwachten van een Zeeuws dorp dat zowat in zee ligt.

De journalisten hadden het ook over het geheim van Westkapelle. Is dat er? Het antwoord is wederom nee. Verdachte Joost W. stond erom bekend dat hij van tienerjongens hield. Hierover was hij zelf altijd ongewoon open. Joost W. had een klusbedrijf, was vrolijk, getrouwd, maar had wel een verkeerde geaardheid. De dorpelingen waarschuwden hun kinderen voor hem. Ook nieuwkomers werden ingelicht. Het was in de wijde omtrek bekend, zeker tot in Middelburg en Goes. In cafés werd Joost W. vaak omringd door een schare tienerjongens – ‘even kijken of we nog een biertje van hem kunnen krijgen’. Dit vond hij prachtig. Hij werd met de nodige spot bejegend en ook wel uitgedaagd, zoals dat vroeger ook gebeurde met een dorpsgek.

Een ander vast gegeven in de berichtgeving was het getal van honderd. Zijn er daadwerkelijk honderd slachtoffers? Hiermee kwam het Openbaar Ministerie (OM) vorige week naar buiten, omdat de verdachte zo veel namen had genoemd. Dit kan gemakkelijk, als je alle jongens meetelt die ooit een biertje op kosten van de verdachte hebben gedronken, maar was er ook sprake van verkrachting, misbruik en dwang?

Algemeen bekend zijn gevallen zoals biertjes bietsen, voor veel geld klussen voor de verdachte doen en een lift krijgen. Het is denkbaar dat in ruil daarvoor, of uit nieuwsgierigheid, ook andere hand- en spandiensten zijn verricht. Voor zover bekend gebeurde dit niet onder dwang. Ongetwijfeld zijn er jongens met spijt en schaamte die wellicht verder zijn gegaan dan ze achteraf hadden gewild. Niemand uit Westkapelle zal dit ontkennen of willen goedpraten.

Het OM bracht opruiende informatie naar buiten, zonder dat het onderzoek was afgerond en met het risico van het creëren van trauma’s die er niet waren. Was het niet beter geweest om eerst in Westkapelle met deskundigen te onderzoeken hoe het echt is gegaan?

Objectieve nieuwsgaring viel van de media niet te verwachten. Het stond vast dat het een week van nieuwsmaken over de rug van de Westkappelaars zou worden. Op vrijdag 2 maart kaartte Margriet Oostveen in haar column in NRC Handelsblad het verschijnsel aan dat de media de ervaringen en het leed van slachtoffers vaak gebruiken als entertainment. Ze betitelde dit als „psychoporno” en concludeerde dat „een publiekstheater” niet in het belang is van de betrokkenen.

De meeuwen zijn inmiddels uitgevlogen, naar een nieuwe prooi. Ik hoop dat ze aan deze prooi goed hebben verdiend.

Zou het niet aardig zijn om, in ruil voor de verdiensten, iets positiefs te vermelden over Westkapelle? Over het Polderhuis, de Stichting Charley Toorop of de liedcultuur? Zomaar wat suggesties.

Clazina Dingemanse is neerlandica.