Een erflater van Houellebecq

J.G. Ballard, thuis in West-Londen in 2008 (Foto Graham Jepson)

J.G. Ballard, schrijver van Empire of the Sun, was een gesloten man. Martin Amis en Will Self bewonderden hem. In een nieuwe biografie krijgt deze ‘loner’ scherpe randjes.

Een schrijverscarrière kan slechter verlopen. Je begint als auteur van literaire sciencefiction, ontwikkelt je tot een omstreden cultschrijver en wanneer je dan een semi-autobiografische roman over je jeugd publiceert waarin al je thema’s samenkomen, krijg je eindelijk het literaire succes dat je verdient en wordt het boek door Stephen Spielberg verfilmd.

De schrijver was J.G. Ballard, de roman waarmee hij het grote publiek bereikte was Empire of the Sun, uit 1984.

Ballards carrière begon in de jaren zestig met postapocalyptische romans als The Drowned World (1962), The Burning World (1964) en The Crystal World (1966), een trits meeslepende, koortsachtige romans waarin een door natuurrampen geteisterde wereld verdrinkt dan wel uitdroogt dan wel kristalliseert. (Nederlandse vertalingen verschenen eind jaren zestig in de mooie witte sf-pocketserie van Meulenhoff).

In de jaren daarna bevrijdde Ballard zich van de ketenen van het sciencefiction-genre. De invloed van surrealisme, futurisme en modernisme leidde tot labyrintische en bij vlagen briljante romans als Atrocity Exhibition (1970) en Crash (1973), waarin Ballard zijn obsessie met seks, geweld en verkeersongelukken uitleefde in een stedelijk landschap van brutalistische architectuur en eindeloze rondwegen.

Een constante factor in het werk van Ballard bleven diens hoofdpersonen: zwijgzame, gesloten mannen met een achternaam die uit twee lettergrepen bestaat (net als Ballard, inderdaad). Geen mannen die diepgaande relaties aangaan: het ging Ballard ook niet om het notuleren van intermenselijk verkeer, maar om de verkenning van het innerlijke landschap van zijn personages, dat werd weerspiegeld in het vervreemdende, grimmige decor waarin ze zich bewogen. Het is dan ook niet verrassend dat de biografie die John Baxter aan Ballard wijdde de titel The Inner Man meekreeg.

Veel elementen van het decor waarin Ballard zijn eenzaten plaatste, zijn terug te voeren op het Shanghai waar Ballard in 1930 werd geboren. Als jongen maakte hij de Japanse bezetting van de stad mee, later werd hij met zijn ouders en andere westerlingen geïnterneerd in een kamp buiten Shanghai. Na de bevrijding volgde een tweede traumatische overgang: de verhuizing naar het grauwe naoorlogse Engeland.

Abonnees lezen de volledige bespreking door Rob van Essen van John Baxters biografie van Ballard, The Inner Man getiteld, hier.