Winnaar plengt geen zegetraan: het was de wind

Moskou gelooft niet in tranen. Met die verwijzing naar de titel van de beroemde film van Vladimir Mensjov reageerde de oppositie op de tranen die Vladimir Poetin gisteravond wegpinkte op het Manegeplein, waar hij zich na zijn overwinning bij de presidentsverkiezingen liet toejuichen door tienduizenden Russen.

Het Kremlin kwam prompt met een reactie: het kwam door de wind. Maar dat geloven maar weinigen in Rusland.

De tranen lijken eerder veroorzaakt door de euforie van de Russische leider, die onder druk staat van zowel zijn eigen omgeving als de protesterende middenklasse en die de moeilijkste periode uit zijn leiderschap ingaat, met economisch zwaar weer voor de boeg en een ontevreden middenklasse. De machtselite is verdeeld over de noodzaak van economische hervormingen.

Van zijn aanhangers heeft Poetin niets te vrezen. Dat was gisteren op het Manegeplein duidelijk te merken. De meesten waren opgetrommeld door hun bazen, die hun een extra dagloon hadden beloofd als ze met de bus naar Moskou zouden gaan. Veel enthousiasme was bij hen dan ook niet waar te nemen. Maar toch staan zij achter Poetin omdat zij geen goede alternatieven zien.

Volgens de oppositie en de presidentskandidaten Gennadi Zjoeganov en Michail Prochorov zijn de verkiezingen oneerlijk verlopen en is er behoorlijk stembusfraude gepleegd. Maar vergeleken bij de parlementsverkiezingen lijkt die fraude mee te vallen. Oppositieleider Vladimir Ryzjkov zegt dat het om hoogstens 10 procent van de stemmen gaat.

Tegelijkertijd laat die marge zien dat Poetin zwakker staat dan ooit. Want met 54 procent van de stemmen, heeft hij weliswaar in een eerste ronde gewonnen, maar is zijn macht verder verzwakt. En dat zou een extra aanmoediging kunnen zijn voor zijn tegenstanders om door te gaan met hun protest.

Dat Poetin zich van zijn nieuwe positie bewust is, bleek uit zijn korte overwinningstoespraak van gisteravond, waarin hij de oppositie en de ontevreden middenklasse op agressieve toon als vijanden van de gewone man bestempelde, die met hun ‘politieke provocaties’ Rusland „wilden vernietigen en de macht overnemen.”

Het leek een bevestiging van zijn vasthoudendheid om aan geen enkele van hun eisen – zoals nieuwe parlementsverkiezingen in 2013 en nieuwe presidentsverkiezingen het jaar daarop – toe te geven.

Het gaat er nu om in hoeverre de oppositie er de komende tijd in slaagt de protesten voort te zetten, nu uit het Poetinkamp geen reële hervormingen zijn te verwachten. Voor vanavond heeft de oppositie een grote demonstratie gepland in het centrum van Moskou. De autoriteiten hebben de omvang van dat protest beperkt tot tienduizend deelnemers.

De vraag is wat er gebeurt als er opnieuw, net als de afgelopen drie keer, vele tienduizenden mensen komen opdagen. En als de populaire anticorruptieactivist Aleksej Navalny, die op dit moment de enig overgebleven oppositieleider lijkt te zijn, vanavond echt, zoals hij heeft aangekondigd, een niet toegestane mars naar het Kremlin gaat leiden en daar een tentenkamp opslaat.

Wordt het protest dan verboden of neemt het een andere, radicalere vorm aan? Of sukkelt de middenklasse, die voor Poetin van groot belang is voor de economische modernisering van zijn land, weer in?

Poetin heeft gewonnen, maar toch lijkt het land sinds gisteren verdeelder dan ooit.