‘Lang leve Suu! Lang leve Suu!’ scandeert de menigte

Oppositieleider Aung San Suu Kyi, baken van hoop voor miljoenen Birmezen, was dit weekeinde op campagne. Ook president Thein Sein kan niet meer om haar heen.

Aanhangers van de Birmese oppositieleider Aung San Suu Kyi afgelopen zaterdag in Mandalay. Foto Reuters

Het kinderkoor dat bij de uitgang van het vliegveld van Mandalay bedeesd klaar staat om Aung San Suu Kyi toe te zingen en bloemen te overhandigen, wordt overstemd door een oorverdovend gejuich als de frêle gestalte van de oppositieleider eindelijk verschijnt. „Lang leve Suu, lang leve Suu”, scandeert de uitgelaten menigte. De Nobelprijswinnares houdt glimlachend even stil bij de kleine kinderen om zich vervolgens met hulp van partijactivisten een weg te banen naar een gereedstaande Landrover.

Duizenden mensen zijn zaterdagmorgen naar de luchthaven gekomen voor Suu Kyi, die op campagne is om bij de verkiezingen op 1 april een van de 48 tussentijds vrijgekomen parlementszetels te krijgen.

‘Iedereen heeft recht op hoop’, staat op een van de spandoeken. En juist dat is wat Suu Kyi miljoenen Birmezen biedt na decennia van repressie en economische stagnatie onder het militaire bewind. Nog maar anderhalf jaar geleden was het al gevaarlijk openlijk met een afbeelding van Aung San Suu Kyi rond te lopen. De leider van de Nationale Liga voor Democratie (NLD) stond zelf onder huisarrest. Maar nu er een civiele regering is van oud-militairen, die steeds meer burgerlijke vrijheden toelaten, grijpen de bewoners van Mandalay hun kans om te laten zien hoe ze hunkeren naar democratie. „Aung San Suu Kyi is voor mij als mijn moeder”, zegt Khin Zaw Htwe, een klerk van middelbare leeftijd, stralend. „Ze is onze toekomst.”

Dolgelukkig begeleiden de mensen hun idool in een bonte karavaan van overvolle busjes en stinkende bromfietsen naar de stad. Zo nu en dan stagneert de stoet, want het sterk verouderde Birmese wagenpark zorgt vaak voor onprettige verrassingen. Er zijn ook opvallend veel boeddhistische monniken, met hun bruinrode doeken en kaalgeschoren hoofden. Ook zij kregen na protestdemonstraties in 2007 volop te maken met harde repressie.

Bij haar campagnespreekbeurten, eerst op een modderig veld in de regen in een buitenwijk en de volgende dag in de brandende zon langs de oever van de rivier de Irrawaddy even buiten de stad, is de toeloop nog veel groter. Tienduizenden juichen haar toe. Als een verlosser wordt ze binnengehaald. Ze oogt een beetje vermoeid, maar voor de rest lijkt de last van al die hooggespannen verwachtingen niet heel zwaar op haar tengere schouders te drukken.

Kalm legt ze haar aanhang uit dat er veel valt te winnen met deelname aan de verkiezingen. „Twintig jaar lang probeerden we dingen gedaan te krijgen zonder parlement, maar nu moeten we het via het parlement doen”, zegt ze langs de rivier, terwijl een assistent haar met een parasol uit de zon houdt. „Wie democratie wil, moet op ons stemmen.” Voor de militairen heeft ze een waarschuwing: handel in het landsbelang en respecteer de wil van het volk.

Ook Suu Kyi zelf spreekt van hoop. En van vrede, want een andere plaag die het land al generaties geselt is de bijna permanente burgeroorlog tussen het leger en gewapende groepen van etnische minderheden als de Karen, de Kachin en de Shan. Zonder oplossing daarvoor zal het land niet ver komen.

Het mag dan slechts om een klein deel van de 1.158 zetels in het in 2010 door het militaire bewind opgezette parlement gaan, de betekenis van de verkiezingen is groot. Voor het eerst in 22 jaar kunnen de Birmezen, althans een deel van hen, vrij kiezen. Die laatste keer stemden ze in grote meerderheid op de NLD van Suu Kyi. Maar de generaals schrokken toen zo van hun misrekening dat ze de verkiezingsuitslag negeerden en de meeste NLD-leiders voor jaren in de gevangenis opsloten of onder huisarrest plaatsten.

Een meerderheid is in deze deelverkiezingen niet te behalen. „Het gaat ons niet om de krachtsverhoudingen in het parlement als zodanig, maar om te laten zien dat we weer kunnen winnen”, zegt de 85-jarige U Tin Oo, een adviseur van Suu Kyi. Deze NLD-veteraan is zelf een voormalige medestrijder van de vader van Aung San Suu Kyi, de in 1947 vermoorde generaal Aung Sang. Nog altijd wordt die zo mogelijk nog meer vereerd dan zijn dochter. Ook in Mandalay wordt op veel posters nog altijd het zwart-witte portret van Aung San afgebeeld naast dat van Aung San Suu Kyi.

Een goede uitslag voor de NLD zou ook president Thein Sein, zelf een oud-generaal maar tevens de architect van de recente politieke hervormingen in Birma, niet slecht uitkomen. Het zou zijn positie tegenover meer behoudende generaals vermoedelijk versterken. „Aung San Suu Kyi en de president zijn op dezelfde bladzijde aangeland”, constateert een adviseur van de president in Rangoon, die anoniem wil blijven.

De president weet dat hij hoe dan ook moet samenwerken met Suu Kyi, als hij daadwerkelijk meer democratisch draagvlak zoekt voor zijn hervormingen. Bovendien hoopt hij spoedig van de economische sancties af te raken, die vooral door de VS en de Europese Unie aan Birma zijn opgelegd.

Omgekeerd beseft ook Aung San Suu Kyi heel goed dat het land op dit moment niet is gebaat met felle oppositie. Tijdens haar rede langs de Irrawaddy zei ze al contact te hebben gezocht met militairen in het parlement. De militairen hebben zich in de grondwet een kwart van de zetels toegewezen. Suu Kyi toonde zich hoopvol over die samenwerking.

Het mag velen in haar partij tegen de borst stuiten zaken te doen met de militairen die het land zoveel ellende hebben bezorgd, maar Suu Kyi en haar mensen weten dat dit geen moment is om al te kieskeurig te zijn. Zoals haar 85-jarige adviseur U Tin Oo het uitdrukt in Rangoon: „We begrijpen heel goed dat we nu, in het belang van het land en de bevolking, pragmatisch moeten zijn.”