Franka's verentooi op Songfestival is racistisch

Hippe meisjes als zangeres Joan Franka dragen een verentooi. Dat staat zo leuk. Het is een enorme belediging voor een bijna uitgeroeid volk, betoogt Nikki Dekker.

De Nederlandse inzending voor het Eurovisiesongfestival heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Elk jaar wordt de uitvoering grootser, vreemder en fouter. De geschiedenis leert immers dat deze aanpak tot succes leidt.

Toch is er een groot verschil tussen een Finse hardrockband en je verkleden als ‘indiaantje’. Het is zaak dat Nederland een standpunt inneemt tegen Joan Franka’s beledigende en racistische vertoning. De Vereniging Steungroep Real Indian Nation heeft de volgende woorden gesproken in reactie op de act van Franka: „Je beledigt de Indian Nation door te zijn wat je niet bent.”

Hoewel niemand echt over haar aankleding te spreken was, maakten de juryleden van het Nationaal Songfestival zich niet druk om de culturele stereotypering van Franka’s optreden. Ze is mooi genoeg zonder zo’n „rariteitenkabinet” erbij te halen, zei diskjockey Jeroen Nieuwenhuize in de nabeschouwing. Rapper Ali B voegde hieraan toe dat haar stem al doet denken aan Pocahontas. Zo kennen we de hoofdtooi immers; als attribuut in een commerciële kinderfilm. De Walt Disney Studios verspreidden het naïeve idee van de indiaan als vreedzaam, moedig en holistisch wezen dat de natuur liefheeft.

Is Franka zich ervan bewust dat ‘indianen’ geen fabelwezens zijn, zoals elfjes of reuzen? Het is een denigrerende verzamelnaam voor een door genocide uitgeroeid volk. Weet ze dat de overgebleven leden, die zich veelal afficheren als Native Americans of First Nation, nog steeds vechten voor het recht op hun eigen land en de erkenning van de genocide? Hoe zien die mensen er eigenlijk uit?

Tegenwoordig gebruiken hipsters Native Americans als stijlicoon; niet alleen in mode, maar ook op de pakjes shag die jonge intellectuelen zelfgenoegzaam roken. De oorspronkelijke cultuur en eeuwenlange tradities zijn tot een accessoire verworden, een proces dat in het Engels wordt aangeduid als cultural appropriation.

Deze ontwikkeling, waarbij de ene cultuur aspecten van de andere in zich opneemt, doet denken aan ‘culturele assimilatie’. Toch is er een groot verschil: machtsongelijkheid. De hoofdtooi, die Franka zo leuk vindt, is een belangrijk symbool binnen een onderdrukte minderheidscultuur. Binnen de bevoorrechte blanke meerderheid staat ze evenwel voor ‘originaliteit’ en ‘stijl’.

Door je als indiaan te verkleden – voor de aandacht, voor de lol of omdat het wordt gezien als modieus – ontneem je een eeuwenoude traditie haar waardigheid. De alomtegenwoordige vlechtenbandjes en verenaccessoires zijn het hedendaagse black face (dit was de theatertraditie waarin blanke acteurs hun gezicht zwart verfden, om daarmee een stereotype ‘zwarte’ te personifiëren) – een andere racistische praktijk, die een grote rol speelt in ons jaarlijkse kinderfeest.

Evenals de onontkoombare argumenten tegen het fenomeen ‘Zwarte Piet’ zal de kritiek op Franka’s uiterlijk worden gepareerd door te verwijzen naar een veronderstelde overgevoeligheid van de gediscrimineerde. Ook Nederlanders hebben immers te maken met stereotypering: kaashoofd, of grapjes over gierigheid. Daar moet je gewoon om kunnen lachen, zegt men. Dit geldt niet als de karikatuur deel is van een fundamentele machtsongelijkheid. Het is geen grapje als de Native Americans – die structureel zijn onderdrukt, uitgebuit en uitgeroeid door koloniale machten – worden gestereotypeerd. Het is racisme.

Franka’s toe-eigening van inheemse cultuur is wars van elk respect of begrip. Culturele inbezitneming is getypeerd door een desinteresse in alles buiten het begeerlijke object. Het lijkt Franka alleen te gaan om die grappige verentooi en leuke rondedansjes. Ze heeft zich niet verdiept in welke stam ze nabootst, of hoe de traditie waarbinnen ze zich plaatst zich verhoudt tot haar eigen identiteit. In een interview met ochtendkrant Spits zegt Franka: „Ja, nou, ik hou wel echt van een tooi. Ik vind dat heel erg leuk. Ook voor het verhaal van het liedje… De tooi staat symbool voor het verleden dat je altijd met je meedraagt, dat je je herinneringen altijd bij je hebt.”

We zijn zo ver verwijderd van het oorspronkelijke volk dat we met desinteresse ‘indianen’ doopten, dat een hoofdtooi dient als attribuut voor nostalgie van blanke meisjes in Nederland. Dit gebruik van ‘exotische’ mode heeft meer gevolgen dan alleen stereotypering. Het maakt de Native American-cultuur tot een trend die kan worden gekocht in plaats van een lange, gerespecteerde traditie.

Een modegril is na een aantal jaren weer overgewaaid. De inheems-Amerikaanse traditie wordt gebruikt als een wegwerpartefact. Dit is alleen de aandacht waard om een outfit ‘alternatief’ te maken.

Strikt gezien staat het Franka vrij om bij de halve finale van het Eurovisiesongfestival een verentooi te dragen. De vrijheid om aan te trekken wat je wilt, zou evenwel niet zwaarder mogen wegen dan het respect voor andermans cultuur.

Laten we hopen dat iemand – Franka zelf, of de Nederlandse Eurovisiesongfestivalfans – lering trekt uit het bezwaar van de Vereniging Steungroep Real Indian Nation en ons ervoor behoedt onszelf wederom te kijk te zetten als achterhaalde racisten.

Nikki Dekker (1989) studeert creative writing (poëzie) in Londen. Ze blogt over literatuur, kritiek en andere zaken op haar website: nikkidekker.com