Met een zuinig gezicht en frisse tegenzin aan de tafel

Vijf mannen en één vrouw zitten vanaf vandaag samen aan een ronde tafel. Het doel: minimaal 9 miljard euro bezuinigen. VVD en CDA zien ook nieuwe kansen. PVV-leider Geert Wilders zei er vanmorgen weinig zin in te hebben .

Geert Wilders toonde het in woord en gebaar bij het begin van de ‘tussenformatie’ van het kabinet. Frisse tegenzin. „Ik sta hier met weinig plezier”, zei de fractieleider van gedoogpartner PVV. „We zullen zien hoe ver we komen.”

Wilders, cruciaal voor de instandhouding van de coalitie, liet ook direct weten de komende weken op het Catshuis niet alleen over financiën te willen spreken. Ook onderwerpen als „immigratie en asielbeleid komen aan de orde”.

Premier Mark Rutte (VVD) en vice-premier Maxime Verhagen (CDA) lieten zich door het slechte humeur van Wilders vanochtend niet uit het veld slaan. In de dertien minuten die zij vanochtend bij het Catshuis met de pers spraken, toonden zij zich optimistisch. „Nederland is een welvarend land met zorg, onderwijs en sociale zekerheid waar we trots op mogen zijn. We moeten ons niet uit het veld laten slaan als het tegenzit”, zei Verhagen.

Samen met Rutte en Wilders staat de interim-voorman van het CDA voor de klus minimaal 9 miljard euro aan aanvullende bezuinigingen voor komend jaar te vinden. Die extra bezuinigingen zijn noodzakelijk om het begrotingstekort – het CPB raamt dit nu op 4,5 procent – naar de Europese eis van 3 procent te krijgen. Rutte herhaalde zijn bewering dat Nederland niet extra bezuinigt voor Brussel. „Het is een eerste randvoorwaarde voor economische groei.”

Wilders trok het zuinigste gezicht van de drie hoofdonderhandelaars, maar toch was hij het die de laatste dagen de politieke agenda beheerste. In de eerste ministerraad na de onrustbarende ramingen van het Centraal Planbureau was het verbod op een dubbele nationaliteit de belangrijkste beslissing. Een belangrijk punt voor de PVV. En Wilders liet zaterdag alvast een paar conclusies via De Telegraaf naar buiten komen van het rapport over de euro dat vanmiddag zou worden gepresenteerd. In opdracht van de PVV berekende het Britse Lombard Street Research dat de Europese munt elke Nederlander 800 euro oplevert, maar 2.700 euro kost.

Wat een terugkeer naar de gulden gaat kosten, wordt vanmiddag wellicht duidelijk, maar Verhagen liet vanochtend blijken pal voor de euro te staan. Hij deed luchtigjes over de euroscepsis van Wilders. „Ik heb vaker met mensen aan een tafel gezeten die niet mijn standpunt vertegenwoordigen.”

De duidelijke weerzin van Wilders vanochtend is begrijpelijk. In 2010 hadden de drie coalitiepartijen nog afgesproken om opnieuw bij elkaar te komen „als er meevallers waren”. In plaats daarvan wordt er extra bezuinigd, bovenop de 18 miljard aan besparingen die voor de periode 2010-2015 worden doorgevoerd. Wilders werd na de formatie vaak beschouwd als winnaar, omdat de PVV weinig hoefde weg te geven en enkele sociaal-economische hervormingen had tegengehouden. De AOW-leeftijd naar 66 jaar deed hem misschien pijn, maar die verhoging wordt pas vanaf 2020 ingevoerd.

Rutte en Verhagen zullen Wilders de komende weken waarschijnlijk duidelijk maken dat er meer moet gebeuren. Het is de vraag of hervormingen op het gebied van arbeidsmarkt, zorg en woningmarkt langer uitgesteld kunnen worden. Dat betekent in de praktijk een kortere duur van de werkloosheidsuitkering en een snellere verhoging van de AOW-leeftijd. Ook hogere eigen bijdragen voor de zorg zullen op tafel komen. Allemaal punten die Wilders in 2010 nog heeft weten tegen te houden.

In die zin biedt de tussenformatie nieuwe kansen voor VVD en CDA. Ook is er nu de mogelijkheid een taboeonderwerp te slechten: de hypotheekrenteaftrek. Bij vergelijkbare onderhandelingen in 2009 gebeurde dat ook. Toen viel het eerste besluit de AOW-leefttijd te verhogen.

Geert Wilders en secondant Fleur Agema lijken dus het meeste te moeten slikken. Alleen korten op ontwikkelingssamenwerking of op cultuur en publieke omroep is niet genoeg voor hen. Ook het thema immigratie moet weer op tafel. Wilders zei niet via de camera te willen onderhandelen. Dat wist hij vanmorgen in die dertien minuten voor het Catshuis wel even duidelijk te maken.