Tandenknarsen verwant aan benen bewegen

maart Rotterdam Vincent Herfst wordt 's morgens wakker. - 9 jaar Foto: Walter Herfst Walter Herfst

Tandenknarsen en het plotseling bewegen van de benen tijdens de slaap hebben waarschijnlijk een gemeenschappelijke oorzaak. EEG’s bij proefpersonen laten zien dat bij beide bewegingsstoornissen dezelfde hersengebieden actief zijn.

Dit schrijft de Amsterdamse tandarts Jacques van der Zaag in het proefschrift, waarop hij op 8 maart aan de Universiteit van Amsterdam promoveert. Welke zenuw- en spiermechanismen ten grondslag liggen aan het tandenknarsen en het bewegen van de benen is onbekend.

Mensen die lijden aan slaapbruxisme (SB), zoals tandartsen de aandoening noemen, knarsen in hun slaap met hun tanden en klemmen de kaken op elkaar. Het knarsen kan zo hevig zijn dat de tanden en kiezen na verloop van tijd bijna helemaal weggesleten zijn. Mensen met de Periodic Limb Movement Disorder (PLMD, een net iets andere aandoening dan het bekendere restless-legssyndroom) maken alleen tijdens het slapen herhaaldelijk bewegingen met de benen. Gebeurt het vaker dan vijf keer per uur, dan wordt de patiënt vaak wakker. Sommige mensen met PLMD maken wel 100 beenbewegingen per uur.

Van der Zaag onderzocht in een slaaplaboratorium 17 mensen met slaapbruxisme en vergeleek hen met een groep mensen zonder deze aandoening. De slapende mensen werden geobserveerd. Bij hen werd ook met EEG’s de hersenactiviteit gemeten tijdens het tanden knarsen of het bewegen van de benen.

Mensen die met de tanden knarsten bleken vaker ook de benen te bewegen dan mensen zonder slaapbruxisme. De EEG’s toonden bij het knarsen ook een verhoogde activiteit in hetzelfde hersengebied als bij het bewegen van de benen.

Van der Zaag stelt vast dat de oorzaken van slaapbruxisme nog niet zijn opgehelderd. In het verleden is gedacht dat mensen die knarsen bijzondere gebitten en kaakstelsels hebben. Tegenwoordig wordt meer gekeken naar factoren als stress en verstoringen in het systeem dat dopamines regelt.

De oorzaken van PLMD zijn nog grotendeels onbekend. Wel lijken overmatig gebruik van drugs, alcohol en bepaalde antidepressiva bij beide bewegingsstoornissen een rol te spelen.

Uit de literatuur blijkt volgens Van der Zaag dat beide afwijkingen mogelijk dezelfde genetische achtergrond hebben. Verder reageren zowel slaapbruxisme als de gestoorde beenbewegingen op geneesmiddelen voor andere stoornissen, zoals opioïden voor de ziekte van Parkinson en clonazepam, voor epilepsie-patiënten.

M.A.J. Eijkman