Spanje negeert begrotingsnorm van de EU

De Spaanse regering onder leiding van premier Rajoy is het eerste EU-land dat zegt dit jaar niet aan de Europese begrotingsregels te voldoen. „Dit is verstandig en redelijk.”

Spanje heeft besloten de Noord-Europese focus op strikte naleving van Brusselse begrotingsregels eenzijdig te trotseren. Na afloop van een eurotop waarop hij weinig steun kreeg van collega-regeringsleiders, kondigde premier Mariano Rajoy gistermiddag aan dat Spanje dit jaar wil afsluiten met een begrotingstekort van 5,8 procent (van het bbp). Dit terwijl met Brussel een maximumnorm van 4,4 procent afgesproken was.

Spanje groeit de afgelopen weken steeds meer uit tot een testcase voor de nieuwe, strengere Europese begrotingsafspraken. Rajoys centrumrechtse regering trad vlak voor Kerst aan na een overtuigende stembuszege. Een week later maakte ze bekend dat het tekort over 2011 ruim twee procentpunt hoger uitviel dan gemeld door de vorige socialistische regering.

Om de Europese norm te halen, had Rajoy dit jaar circa 44 miljard euro moeten bezuinigen. Dit had de recessie zeker verder verdiept. Volgens de laatste prognoses zal de vierde economie dit jaar al met 1,7 procent zal krimpen. Ook de reeds torenhoge werkloosheid (5,3 miljoen mensen, oftewel 23 procent) zal verder toenemen. Gisteren meldde de regering dat dit jaar nog eens 630.000 banen zullen verdwijnen.

De Spanjaarden nemen daarom het „soevereine besluit” om ‘slechts’ 29 miljard euro te bezuinigen, aldus Rajoy. „Dit is verstandig en redelijk. En we leveren nog steeds een grote inspanning.” Rajoy zei niet bang te zijn voor onrust op de obligatiemarkten. Toch steeg de renteopslag (spread) die Spanje betaalt ten opzichte van Duitse staatsobligaties gistermiddag licht, tot 310 basispunten. Voor het eerst sinds afgelopen augustus lag de Spaanse ‘spread’ daarmee hoger dan de Italiaanse.

Ander dan zijn Italiaanse collega Monti is Rajoy echter geen ongekozen ‘technocraat’, maar moet hij opereren als partijpoliticus. Zijn centrumrechtse Volkspartij (PP) won in november weliswaar een comfortabele, absolute meerderheid in het parlement, maar kan de kiezers niet vier jaar lang negeren.

De vakbonden dreigen vanwege een recente arbeidsmarkthervorming al met een algemene staking, waarschijnlijk later deze maand. De bezuinigingen raken bovendien vooral de regio’s die in Spanje verantwoordelijk zijn voor zorg en onderwijs. Zij hebben de grootste financiële problemen en moeten al fors snijden in de verzorgingstaat, wat leidt tot groeiende straatprotesten. Rajoy riskeert zodoende harde botsingen met regioregeringen, die bijna allemaal in handen zijn van partijgenoten.

Rajoy beloofde gisteren dat hij eind 2013 wél zal uitkomen op het met Brussel afgesproken tekort van 3 procent. Daarom, zei hij, zal de afwijking dit jaar hem geen problemen opleveren met de Europese Commissie, die in mei de begrotingen van alle lidstaten onder de loep neemt. „Ik ben daar zeer kalm over.”

Toch leeft er in de Commissie al groeiende ergernis over Madrid. Die betreft niet zozeer de balans die Rajoy zoekt tussen bezuinigen en economisch herstel, maar vooral de afwijkende procedure die hij daarbij wil volgen.

Zijn regering zei het niet hardop, maar via lekken aan de nationale pers en dubbelzinnige uitspraken van bewindslieden werd de afgelopen weken al impliciet gevraagd om meer coulance. In ogenschijnlijke reactie hierop lekte vorige maand uit de Commissie een curieuze beschuldiging. Hoge functionarissen vertelden persbureau Reuters anoniem dat de regering-Rajoy haar begrotingstekort mogelijk overdreef om meer speling af te dwingen. Of het bericht nu klopt of niet, de onderliggende boodschap aan Madrid leek helder: lever eerst de cijfers over 2011 en de plannen voor dit jaar in, daarna praten we verder.

„De suggesties over soepelere begrotingsdoelstellingen leiden tot ongemak in Brussel. Deze discussie moeten we niet via krantenkoppen voeren”, stelde woensdag ook eurocommissaris Joaquín Almunia (Mededinging) tijdens een optreden voor zakenlieden in Madrid.

Dat Rajoy eerder uitsluitsel wil, komt omdat hij nog een begroting voor dit jaar moet opstellen. Zapatero was hiervoor vorig najaar al te verzwakt. Rajoy hoeft daardoor grondwettelijk pas uiterlijk 30 maart een begroting te presenteren. Die tijd wil hij helemaal benutten. Dit omdat hij zijn pijnlijke plannen dan pas na de belangrijke Andalusische verkiezingen van 25 maart openbaar hoeft te maken.

In Europa klinkt kritiek op dit getalm. „Het kan hem binnenlands goed uitkomen, maar verwacht niet dat de Commissie er de procedures voor aanpast”, stelt een Noord-Europese diplomaat. Het wordt de vraag wat Rajoy met zijn vlucht naar voren bereikt. Eurocommissaris Almunia liet woensdag doorschemeren dat er best een compromis mogelijk is. „Structurele hervormingen kunnen geruild worden voor minder strenge begrotingseisen. Maar dan moet men wel met goede argumenten komen en juiste informatie.”