Megaproject ontsluit het hart van Afrika

Oliepijpleidingen, wegen en spoorlijnen moeten het mogelijk maken de schat aan olie en andere grondstoffen in Centraal-Afrika te winnen. Vrijdag werd de eerste steen gelegd.

Residents of Lamu demonstrate on March 1, 2012 against a planned huge port to be constructed near the UNESCO-listed isle, accusing the government of ignoring their concerns. Around 200 placard-bearing protesters gathered at Lamu's town square before marching on the narrow sea front walk-way shouting "our land, our rights." "We are greatly concerned that the lack of transparency, secrecy and poor accountability in the way the project is being implemented is a dismal reflection of our rights as governed by the constitution," said an activist group in a statement. There are also fears the mega port will impact Lamu town -- whose ancient Swahili architecture is a UN-listed World Heritage site AFP PHOTO/Tony KARUMBA AFP

Het hart van Afrika wordt ontsloten. Een megaproject ter waarde van 25 miljard dollar, bestaande uit wegen, spoorlijnen en oliepijpleidingen, gaat Centraal-Afrika voor het eerst verbinden met de Indische Oceaan. De jacht op olie en andere grondstoffen in de regio jaagt het enorme infrastructurele project aan. Gisteren legden de Keniaanse president Mwai Kibaki, zijn Zuid-Soedanese collega Salva Kiir en de Ethiopische premier Meles Zenawi feestelijk de eerste steen van het project bij het historische eilandje Lamu.

Wie had dat gedacht in 1840? De moerassen van de Sudd waarin de Nijl zoekraakt, vormden eeuwenlang een onneembare blokkade voor reizigers. Tot in 1841 de Egyptische onderkoning een expeditie van enkele boten stuurde, onder aanvoering van Selim Bimbashi. Deze zwaarlijvige Turkse kapitein creëerde voor het eerst toegang tot Zuid-Soedan voor handelaren, missionarissen en avonturiers. In 1871 hees de ontdekkingsreiziger Samuel Baker de Egyptische vlag vlakbij de huidige Zuid-Soedanese hoofdstad Juba en riep het omringende land uit tot de Egyptische provincie Equatoria.

De zoektocht van Baker en andere Britse avonturiers moest het grootste mysterie van die tijd oplossen: de ligging van de bron van de Nijl. Tussen 1856 en 1867 openbaarden Britse ontdekkingsreizigers de geheimen van de Witte Nijl en riepen ze de Arabische opmars in Afrika’s groene hart een halt toe. Centraal-Afrika werd het scheidingsgebied tussen het islamitische en het christelijke deel van het continent. Het staat nog steeds bekend als het zwarte gat van Afrika, omsloten door wouden en savannes, en vrijwel onbereikbaar. Daar komt nu een einde aan.

Het plan voor de zogeheten Lamucorridor dateert al uit 1975. Maar het kreeg nieuwe urgentie doordat Zuid-Soedan dringend op zoek is naar een nieuwe route voor de export van olie. Bovendien heeft Kenia naast Mombassa behoefte aan een tweede havenstad, die het zuiden van Ethiopië en Soedan en het ruwe Noord-Kenia met de buitenwereld verbindt.

Naar het vasteland bij het eiland Lamu leidt nu slechts één stoffige weg. Binnen enkele jaren zullen er snelwegen, oliepijpleidingen en een spoorweg worden aangelegd. Het belangrijkste onderdeel is de oliepijpleiding naar Zuid-Soedan. Bij de onafhankelijkheid in juli erfde Zuid-Soedan driekwart van de olievelden, waar een half miljoen vaten per dag worden geproduceert.

Maar de olie-infrastructuur is eigendom van Nood Soedan. De twee landen ruziën al maanden over transitkosten: Noord-Soedan eist meer dan 30 dollar per vat, Zuid-Soedan wil niet meer dan één dollar betalen. In januari sloot Zuid-Soedan uit protest zijn oliekranen. Omdat het voor 98 procent afhankelijk is van olie-inkomsten zoekt het nu dringend een nieuwe route voor de export.

Zuid-Soedan neemt de aanlegkosten van drie miljard dollar op zich en zegt dat de pijpleiding naar Lamu binnen achttien maanden kan worden aangelegd. Volgens Barnaba Marial, de Zuid-Soedans minister van Informatie, hebben in Zuid-Soedan opererende oliebedrijven uit India, China en Maleisië beloofd de pijpleiding te bouwen. Ook het Japanse bedrijf Toyota deed een voorstel voor de aanleg aan Kenia en Zuid-Soedan.

De pijpleiding gaat van Lamu via het onderontwikkelde Noord-Kenia naar Zuid-Soedan lopen. In het door wildparken omgeven Isiolo komen raffinaderijen, dure hotels en vakantieoorden. Speculaties over de pijpleiding hebben de grondprijzen rond Isiolo opgedreven. Dit heeft recent tot stamconflicten geleid waarbij ruim honderd mensen omkwamen.

Ethiopië tekende deze week een overeenkomst met Kenia om een spoorweg naar Lamu aan te leggen. Na de onafhankelijkheid van Eritrea in 1993 raakte Ethiopië afgesloten van zee. Het zoekt naar nieuwe uitwegen, mede om de ontdekte olie in het zuidwesten te kunnen exporteren. Oeganda zoekt eveneens uitwegen voor de grote hoeveelheden olie die in het westen zijn gevonden. Daarvoor wil het een oliepijpleiding naar de Indische Oceaan aanleggen. Binnenkort begint de aanleg van een weg van Juba zuidwaarts waardoor het geïsoleerde noordwesten van Oeganda bereikbaar wordt.

Er ligt nog veel meer olie in het hart van Afrika. Daarom is de bedoeling dat de Lamucorridor uiteindelijk tot in Kameroen reikt, waardoor er voor het eerst een verbinding ontstaat tussen Oost- en West-Afrika. Het project gaat miljarden kosten en de financiering is nog lang niet rond. Maar het vooruitzicht van enorme winst lokt veel Aziatische bedrijven. Ook aan de Congolese zijde van Lake Albert is olie aangetroffen en die zou door een pijpleiding ook oostwaarts kunnen vloeien. De schat aan grondstoffen in Congo, zoals goud, coltan en diamanten, wordt dan maximaal opengelegd voor ontginning. Het eindstation wordt Kenia, dat zijn strategische positie flink versterkt.