Hamlets hersenschimmen

Het Noord Nederlands Toneel maakt in een nieuwe Hamlet van het titelpersonage een psychiatrisch patiënt. Hoe zien eerdere prominente vertolkers van de ‘hoofdrol der hoofdrollen’ deze fameuze figuur?

Een bange zoon zoekt troost bij zijn moeder. Zijn vader is vermoord. Zij is weduwe geworden. Opeens meent hij de schim van zijn dode vader te zien. „Kijk”, zegt hij tegen zijn moeder. „Ziet u niets?” Maar zij ziet niets: „Niets; en dat is alles wat ik zie.”

Regisseur Ola Mafaalani van het Noord Nederlands Toneel neemt deze scène uit het derde bedrijf van Hamlet tot uitgangspunt voor haar voorstelling. Wat ziet Hamlet wel wat moeder Gertrude niet ziet? Mafaalani: „Deze scène geeft antwoord op de vraag of Hamlet al dan niet gek is. Volgens ons is hij dat inderdaad. Eerst simuleert hij waanzin en dan vervalt hij tot waanzin. Hamlet verliest zijn verstand nadat, in een kettingreactie van rampspoed, ook nog zijn liefste sterft, Ophelia. We hebben voor deze regie onderzoek gedaan in psychiatrische instellingen. Verlies van een dierbaar iemand blijkt een van de grootste boosdoeners om iemand over de rand van het normale te duwen.”

Hoofdrolspeler Peter Vandemeulebroecke: „Hamlet denkt te veel tegelijk, dat maakt hem gek. De grens tussen normaal en gek is moeilijk te trekken. Hamlet heeft een groot verlies geleden. Zijn vader is dood. Nu moet hij kijken welke middelen hij heeft om verder te gaan.

„Aan het slot laat koning Claudius Hamlet opsluiten in een inrichting. Voor deze ingreep gaf Shakespeare zelf ons de tekst. Claudius zegt: „Zolang hij vrij is, vormt hij een bedreiging voor iedereen, voor u, voor mij, voor allen.” Dat is een herkenbare situatie uit de psychiatrie. Iemand die gevaarlijk is voor anderen én voor zichzelf, die wordt opgesloten. Ik zag in die inrichting een man die leed aan katatonie, een algehele verstarring van het lichaam. Dagenlang stond of zat die man roerloos, zonder één enkele beweging. Toen ik dat zag, wist ik dat zo het slot van onze voorstelling eruit zou zien.”

Hamlet door het Noord Nederlands Toneel. Regie: Ola Mafaalani. Première: 4/3. Inl: nnt.nl