Eerste cybercop was 'zachtmoedige bromsnor'

Hij was de eerste cybercop van Nederland. Politieman Harry Onderwater ontwikkelde zijn fascinatie voor computers toen mobiele telefoons nog heel groot waren en internet nog niet bestond. Begin jaren tachtig kocht hij zijn eerste home computer – een Commodore 64. Vijftien jaar later gaf hij lezingen in Washington over de laatste technologische stand van zaken op het gebied van computercriminaliteit.

Politiefunctionarissen en hackers beschouwen hem als een autoriteit en boegbeeld. Met zijn forse postuur, kale hoofd en dikke, grijze baard zag Harry Onderwater er meer uit als een Hells Angel dan als een computernerd. Toen hij in 1999 ging werken voor een groot commercieel adviesbureau belden klanten naderhand ongerust op: was dat heus een medewerker van KPMG met wie ze zojuist hadden gesproken?

Dat was de spreekwoordelijke ruwe bolster. Want volgens de mensen die hem gekend hebben, was Harry Onderwater een zeer zachtaardig mens. „‘Schat’ is niet direct het woord waaraan je denkt bij een politieman”, zegt internetpionier en schrijfster Karin Spaink. „Maar dat was hij wel.”

Voormalig hacker Rop Gonggrijp herinnert zich Onderwater als een zachtmoedige bromsnor in een tijdperk waarin ‘computervredebreuk’ nog geen misdrijf was en ‘hacken’ nog alleen werd gedaan door een kleine voorhoede van computerfanaten.

Om de computerjongetjes op het goede pad te houden, schreef Onderwater stukjes in Gonggrijps blad HackTic. De boodschap: denk toch eerst alsjeblieft eens goed na. „Hij wilde niet meteen criminaliseren”, zegt Gonggrijp. Volgens Karin Spaink beschikte Onderwater over een groot netwerk in de hackersgemeenschap. „Hij had met bijna iedereen een goed contact. Zelfs met mensen die hij al eens had opgepakt.”

Onderwater begon zijn werkzame leven als edelsmid, maar stapte als middentwintiger over naar de gemeentepolitie Amsterdam. Vanaf 1976 diende hij in het legendarische bureau Warmoesstraat in de Amsterdamse binnenstad. In 1990 maakte hij de overstap naar de Centrale Recherche Informatiedienst (CRI). Als deskundige leverde hij een belangrijke bijdrage aan de Wet computercriminaliteit in 1993, de eerste wet die ‘computervredebreuk' strafbaar stelde. Volgens hackers van het eerste uur heeft Onderwater er persoonlijk voor gezorgd dat de scherpe kantjes van het wetsvoorstel werden afgeveild. „Harry had een kalmerende invloed op de beleidsmedewerkers”, zegt Spaink.

Onderwaters vrienden en oud-collega’s komen op elke vrijdag de dertiende bij elkaar. De laatste bijeenkomst moest Harry Onderwater al verstek laten gaan, hij had problemen met zijn hart.

Een week later, op 20 januari, overleed Harry Onderwater. Hij was 61 jaar oud. Op zijn crematie zag het zwart van de mensen.

Steven Derix