Brieven over ‘ons soort Europeanen’

Wat voor Europeaan is Robbert van Lanschot?

Ex-diplomaat Robbert van Lanschot betoogt dat uitbreiding van Europa niet automatisch moet en kan gaan (Opinie & Debat, 25 februari). „Vaak wordt het bestaan van culturele breuklijnen in Europa miskend”, schrijft hij. Culturele breuklijnen lopen helaas overal. In Nederland waren vroeger de grote rivieren zo’n breuklijn; veel Noord-Italianen vinden dat hun Europa eigenlijk ophoudt bij de Tiber. ‘Welkom in Afrika’, zei een chirurg uit Rome eens tegen me op Sicilië. Van Lanschot heeft recht op zijn comfort zone, maar de Europese Unie kan hier niet op gebaseerd zijn. Die heeft te maken met belangen: met welke grenzen worden ons welzijn en onze veiligheid het beste gegarandeerd?

Het kan best zijn dat inlijving van Rusland in de Europese Unie geen goed idee is, maar dat heeft weinig te maken met ‘Europees’ zijn of niet. Ook Turken zijn misschien niet ‘ons soort Europeanen’, maar de beslissing om Turkije toe te laten, waar deze journalist niet erg voor lijkt, zou gebaseerd moeten zijn op strategische overwegingen zoals het stimuleren van de Griekse economie of stabiliteit in het Midden-Oosten. Europa is geworteld in het besef van een soms ongemakkelijk verleden en met een hoop op een gedeelde democratische en verdraagzame toekomst, niet in illusies van culturele homogeniteit.

Pieter Muysken

Naarden

Iedereen kent wodka

Robbert van Lanschot stelt in zijn artikel dat Russen en grote delen van de Slavische cultuur niet bij Europa horen. In dit artikel staat slechts één ware uitspraak: Russen zich zichzelf als niet-Europees.

Van Lanschot hanteert twee criteria om Europa te verdelen: of een stad of een gebied Europees oogt, en of de inwoners op de hoogte zijn van Bocuse, waarbij hun kinderen met lego opgroeien. De meeste Nederlanders zijn evenmin bekend met Bocuse, maar vrijwel iedereen kent slivovitsj of wodka.

De gangenmaaltijd zoals wij die kennen, is ontstaan in Rusland en de Franse keuken is hierdoor beïnvloed. De Etrusken komen volgens veel kenners uit het Oosten. De Goten zijn ooit neergestreken in het huidige Catalonië (Gotalandia). De Finnen staan dichter bij de Russen dan bij de Portugezen en ik ken maar één culturele verworvenheid uit Finland – dat is de componist Jean Sibelius.

Niet alleen Tallinn en Lvov zien er Europees uit. Ook St. Petersburg is door en door Europees en tegelijkertijd typisch Russisch. In Odessa vinden we veel classicistische gebouwen die doen denken aan Parijs.

Landen in Europa zijn divers en binnen die landen bestaan culturen die anders zijn. De Russische kerk in Florence bestaat al eeuwen, net als de Russische kerk in Nice. Die kerken worden bezocht door mensen met een andere cultuur dan die van Nederland, door mensen die thuis een andere taal spreken. Horen deze mensen niet bij Europa?

A.A. Borgers

Dordrecht

Buitensluiting zal Europa niet vooruit helpen

Robbert van Lanschot vraagt: „Kunnen en mogen we binnen het geografische Europa een splitsing maken tussen ‘ons soort Europeanen’ en anderen?” Hij vindt dat het kan, en beroept zich daarbij op een veronderstelde Europese cultuur, waarvan sommigen ten Westen van de Oeral geen deel zouden uitmaken.

Samenwerking binnen Europa gaat in de eerste plaats om een politiek doel: vrede in een werelddeel dat immer geteisterd is door geweld tussen natiestaten en bevolkingsgroepen. Ten tweede moet economische samenwerking de welvaart van de deelnemers verhogen. Vrede en welvaart worden niet gediend met het buitensluiten van naties, religies, culturen of volkeren.

Het project Europa gaat niet over een gezamenlijke cultuur: er zijn Chinese Europeanen en Europese Laplanders, alle religies van de wereld worden hier beleden, het Hongaars is geen Indo-Europese taal, Grieken zijn geen Duitsers en er zijn veel zwarte Nederlanders.

We hoeven al die vreemde anderen in binnen- of buitenland niet te begrijpen, dat is een onmogelijke eis. We moeten met hen tot overeenstemming komen, uit lijfsbehoud. Wanneer wij niet snappen wat écht belangrijk is, breekt de hel weer los.

Joep de Graaff

Doetinchem

Moldavië is geen Balkan

Robbert van Lanschot noemt bij de landen in de Balkan die niet onder ‘ons’ Europa vallen, ook Moldavië. Dat land hoort echter helemaal niet in dat rijtje thuis. Moldavië ligt aan de Noord-Oostelijke grens van Roemenië, en deelt hiermee dezelfde taal en cultuur.

Als voormalig diplomaat in Bosnië en Kosovo zou Robbert van Lanschot moeten weten welke landen wel en niet bij de Balkan ‘horen’. Alhoewel Moldavië ongeveer 300 jaar een Turkse vazalstaat is geweest, heeft Turkije zich nooit met de cultuur of interne politiek bemoeid, zoals Rusland dat later deed.

Zelf ben ik daar geboren en opgegroeid met kennis van de „typisch” West-Europese waarden en cultuur. Ondanks grote economische problemen en politieke achterstand verdient Moldavië de kans op lange termijn bij de Europese landen en ‘onze’ cultuur te horen.

Mariana Izman

Haarlem