Te midden van de proefkonijnindianen

Ann Patchett: Staat van verwondering. Vertaald door Hien Montijn. De Bezige Bij, 400 blz. € 19,90

Onontdekte indianenstammen in de Amazone: vorig jaar waren ze nog in het nieuws. Het bleek later niet te kloppen, maar toen hadden de foto’s van omhoog kijkende indianen al op voorpagina’s over de hele wereld gestaan: wie wil er nu niet weten hoe groepen leven in een wereld van pure natuur.

‘Ongerepte’ natuurvolken waren voor Ann Patchett de inspiratiebron voor haar nieuwste boek Staat van verwondering. Ze vertelt het verhaal van een labmedewerkster die het Amazone-oerwoud ingestuurd wordt voor een tweeledige missie: ze moet als een ware Stanley op zoek naar professor Swenson die aan een belangrijk medicijn werkt, en ze moet haar doodverklaarde labcollega zoeken. Heart of Darkness op de Amazone.

Swenson wordt redelijk snel gevonden: een 73-jarige vrouw met de kin vooruit, waar iedereen voor siddert en buigt. Ze zit in het geheel niet te wachten op de labmedewerkster, maar neemt haar toch het oerwoud mee in om haar de geheimen te tonen van de eeuwige vruchtbaarheid die bepaalde indianen hebben. Zonder menopauze worden ze tot op hoge leeftijd zwanger en dat is interessant voor de farmaceutische industrie die flink hoopt te verdienen aan Amerikaanse vrouwen met een late kinderwens.

Swenson loopt als een soort halfgodin door dat dorp: voert proeven uit op de bevolking, biedt medische hulp wanneer het haar uitkomt en verklaart de andere keer dat je juist niet moet ingrijpen bij de inheemse bevolking. Om te bewijzen dat ze het juiste medicijn heeft gevonden, loopt ze zelf ook zwanger rond. Ook de labcollega wordt uiteindelijk gevonden, maar die heeft zijn tijd minder nuttig besteed, namelijk met wachten op het moment dat hij gevonden wordt.

Net als in haar eerdere boeken brengt Patchett ook hier mensen in een kleine gemeenschap en vanuit totaal verschillende werelden bij elkaar om vervolgens te onderzoeken wat de wisselwerking tussen die personages is. Dat deed ze succesvol in het veelvuldig bekroonde en geprezen Belcanto, dat zich eveneens in Zuid-Amerika afspeelde en dat ook geïnspireerd was op een actuele gebeurtenis: de vier maanden durende gijzeling op de Japanse ambassade in Peru in 1996.

Het ging Patchett toen niet om het gegeven van de gijzeling, maar om de chemie tussen mensen. En ook in Staat van verwondering staat die centraal, met een glansrol voor de klassieke mad professor Swenson.

Patchett raakt ook aan ethische vragen over de farmaceutische industrie: het zwangerschapsmiddel werkt namelijk ook als goed malariamedicijn, alleen zijn de Amerikanen daar veel minder in geïnteresseerd.

De vragen zijn een tikje voorspelbaar – hou je het medicijn voor je of geef je wel je onderzoeksresultaten door, met het risico op verlies? Is een mensenleven buiten de westerse wereld minder waard? Hoe ver ga je met proeven? – maar ze vormen prima materiaal voor een roman.

Problematischer is dat Patchett haar verhaal richting een goede afloop probeert te schrijven. De labmedewerkers komen emotioneel rijker uit Brazilië terug en ze leven nog lang en gelukkig. Liever had ik professor Swenson te midden van haar proefkonijnindianen nog wat langer gevolgd, dat had vast een spannender verhaal opgeleverd, met ongemakkelijke antwoorden.