Muizen bij duizenden genetisch veranderd

Het Nederlands Kanker Instituut Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis (NKI/AVL) in Amsterdam krijgt vandaag een subsidie van 18 miljoen euro voor bouw en inrichting van een ‘muizenkliniek’. De subsidie komt van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. „Nooit eerder in onze geschiedenis kregen we in één keer zo’n groot bedrag”, zegt een woordvoerder van het NKI.

De muizenkliniek gaat genetisch aangepaste proefdieren maken voor kankeronderzoek. Dat gebeurt met een voor het kankeronderzoek nieuwe techniek, op basis van embryonale stamcellen. In deze stamcellen brengen de onderzoekers veranderingen in het DNA aan, waarvan ze vermoeden dat deze een rol spelen bij het ontstaan van kanker. Die genetisch veranderde stamcellen spuiten ze in bij normale muizenembryo’s, waarna deze in een draagmoedermuis uitgroeien tot muizenjongen. Doordat de genetisch veranderde embryonale stamcel tijdens de groei van de foetus bijdraagt aan de vorming van lichaamscellen, ontstaat een zogeheten chimere muis, die zowel normale als genetisch veranderde cellen in zijn lijf heeft.

In vergelijking met de oude methode – het via een fokprogramma inkruisen van genetische veranderingen – is dit veel efficiënter. Een nieuwe genetische lijn ontwikkelen kost dan slechts een half jaar in plaats van bijna twee jaar, en het kost per experiment twee tot drie keer minder muizen. In het huidige ‘muizenhuis’ van het NKI leven 25.000 muizen. Het NKI verwacht dat het er minder worden als de ‘muizenkliniek’ af is.

„De bedoeling is dat wij met het muizenonderzoek veel beter kunnen aansluiten op de razendsnelle ontwikkelingen in het genoomonderzoek”, legt NKI-onderzoeker Anton Berns uit. „Op dit moment worden er aan de lopende band nieuwe genetische afwijkingen ontdekt die te maken kunnen hebben met het ontstaan van kanker. Al die mutaties moeten getest worden in muizen, maar dat moordende tempo kunnen we nu niet bijhouden.”

De muizenkliniek wordt een nationale faciliteit, ook toegankelijk voor onderzoekers buiten het NKI. Ook vanuit de farmaceutische industrie is er veel belangstelling, zegt Berns, een daarom verwacht hij dat de muizenkliniek zich over vijf jaar grotendeels zelf kan bedruipen.

In Groningen krijgt de muizenkliniek een ‘filiaal’, speciaal voor oude muizen, die van belang zijn voor verouderingsonderzoek. Het bejaard worden van muizen valt nog niet te versnellen. Daardoor zijn ze duur, zo’n 400 euro per stuk.