Chimps lijken genetisch weinig op elkaar

Chimpansees die in hetzelfde Afrikaanse land leven, lijken minder op elkaar dan Europeanen en Chinezen. De grote genetische diversiteit blijkt uit onderzoek dat gisteren is verschenen in PLoS Genetics. De studie geeft het tot nog toe duidelijkste genetische bewijs dat er vier ondersoorten van de chimpansee bestaan.

Vrijwel de hele vorige eeuw werden chimpansees ingedeeld in drie groepen, op basis van hun geografische spreiding. De meest afwijkende is de ‘westelijke’ chimpansee in West-Afrika (Pan troglodytes verus). Dan is er de ‘oostelijke’ chimpansee, in de Democratische Republiek Kongo (P.t. schweinfurthii), ten oosten van de Ubangi-rivier. Tenslotte werd een centrale groep (P.t.troglodytes) onderscheiden in de ‘oksel’ van Afrika.

15 jaar geleden ontstond, op basis van DNA-onderzoek, het idee dat die centrale ondersoort toch uit twee bestond. Zo kwam er een vierde ondersoort (P.t. ellioti) naast P.t. troglodytes, gescheiden door de Sanaga-rivier in Kameroen.

Sindsdien kwam er zowel bewijs voor als tegen het bestaan van ellioti als aparte ondersoort. Verschillen in gedrag of uiterlijk zijn er nauwelijks tussen chimpansees. Ook zijn er weinig chimpansees om bloed bij af te nemen – bij wilde dieren gebeurt dat niet. Daardoor zijn er maar een paar genetische studies uitgevoerd.

Voor het onderzoek dat nu is verschenen, zijn 19 chimpansees (waarvan de herkomst bekend was) gebruikt uit het primatencentrum BPRC in Rijswijk. Nadat het chimp-onderzoek daar in 2004 ophield, zijn de apen naar een opvangcentrum en dierentuinen verhuisd. Cellen die voordien al van de chimps afgenomen waren, zijn nu van nut voor de Britse studie. Verder werd bloed afgenomen bij 35 verweesde chimps, opgevangen in Kameroen.

‘Oostelijke’ chimpansees waren er niet in het onderzoek. Maar verder bleek duidelijk dat de ‘centrale’ chimpansees twee populaties vormden, en dat de westelijke chimps daar weer van verschillen.

Dat chimpansees genetisch erg divers zijn, klopt met de ouderdom van de soort. De chimpansee ontstond 900.000 jaar geleden en is dus veel ouder dan de moderne mens Homo sapiens. Die bestaat pas 200.000 jaar en heeft dus minder tijd gehad om door mutaties genetisch ‘divers’ te worden.

Dat de ondersoorten van de chimpansee zo verschillend zijn, betekent bovendien dat ze steeds gescheiden hebben geleefd (net als mensen op andere continenten). De rivieren tussen de apenpopulaties vormen dus grote barrières.