Wreed gevangenisleven

Wreed gevangenisleven

Cruel and Unusual. T/m 1 april in de Noorderlicht Galerie, Akerkhof 12, Groningen. Inl: www.noorderlicht.com

Toen ze nog ter dood veroordeelden waren, heersten de zwaar getatoeëerde leden van de Numbers-bende als ‘koningen’ over hun Zuid-Afrikaanse gevangenis. Dwars over de borst van ene Ninja staat geschreven: ‘If you don’t like funerals don’t kick sand in Ninja’s face’. Bij een ander op de schouder: ‘I love all but trust no one’. Araminta de Clermont fotografeerde deze vervaarlijke mannen nadat ze onverwacht waren vrijgelaten. Al hadden ze hun straf uitgezeten, in de buitenwereld werden ze door hun tatoeages nog altijd als criminelen gebrandmerkt.

De Clermont is een van elf vrouwelijke fotografen van wie het werk nu te zien is in de Groningse galerie Noorderlicht. Hun onderwerp is het gevangenisleven – in Rusland, Burundi, Duitsland, Amerika. Veel van het werk is niet eerder in Europa te zien geweest. De titel Cruel and Unusual is ontleend aan de Engelse Bill of Rights uit 1689 en aan de Amerikaanse grondwet, die onderdanen moet vrijwaren van ‘cruel and unusual punishment’. Een zinledige bepaling, aan deze foto’s te oordelen. Het is een tentoonstelling die je de tranen in de ogen doet springen.

Waarom allemaal vrouwelijke fotografen? In de galerie daarover geen woord, maar in een interview zei schrijver Pete Brook, die samen met Hester Keijser als gastcurator optrad: „Er zat meer afwisseling in het werk van de vrouwelijke fotografen en in sommige gevallen tederheid.”

Sommige fotografen kiezen de directe documentaire aanpak, vaak in zwart-wit. De zwarte tieners die worden afgebekt en afgebeuld in een penitentiaire inrichting in Arizona. De bajesklanten in Louisiana die hun terminaal zieke medegevangenen verzorgen en daardoor een onvermoede kant van zichzelf ontdekken. Onopgesmukte registratie van kinderen van 10, 12 jaar die zonder enige vorm van proces jaren in smerige hokken in Burundi worden opgesloten. Nog sterker is het werk dat het gevangenisleven verbeeldt. Zo worden Amy Elkins’ portretten van langgestraften steeds vager naarmate zij een groter aandeel van hun leven achter tralies hebben doorgebracht. Meer dan contouren blijven er van hen niet over.