Morgen CPB-cijfers: vijf vragen over de extra bezuinigingen

Premier Mark Rutte wacht de lastige taak om samen met met zijn onderhandelingspartners van het CDA en PVV afspraken te maken over nieuwe bezuinigingen en hervormingen op basis van de morgen gepresenteerde CPB-cijfers. Foto AFP / Georges Gobet

Het Centraal Planbureau (CPB) komt morgen met nieuwe economische vooruitzichten. Die moeten duidelijk maken hoe groot het begrotingstekort in 2013 zal zijn. Is dit meer dan 3 procent (en dat lijdt geen twijfel), dan moet het kabinet extra bezuinigingen. Vijf vragen over het hoe en waarom.

1. Hoe verhouden de CPB-cijfers zich tot eventuele nieuwe bezuinigingen?
De CPB-cijfers van morgen geven een beeld van de economische verwachtingen voor Nederland. Ze schetsen onder meer een beeld van het begrotingstekort in 2013. Valt de economische prognose tegen, dan kan dat begrotingstekort uitkomen op 4,2 procent. Valt het mee, dan blijft het tekort waarschijnlijk steken op 3,7 procent. Dat is echter nog altijd hoger dan het maximum van 3 procent dat de Europese Commissie stelt.

Dit betekent dat Nederland extra moet bezuinigen. De vraag is dus slechts of dit 7 miljard euro zal zijn (om het tekort van 3,7 procent naar 3 procent te brengen) of 10 miljard (bij een begrotingstekort van 4,2 procent). Het zijn ongekende bezuinigingsbedragen voor één jaar. De cijfers van het CPB bepalen kortom tot op grote hoogte hoe rigoureus het kabinet-Rutte het komende jaar moet bezuinigen.

2. Waarom moet er extra bezuinigd worden?
Nederland moet van Europa. De limiet van 3 procent is een harde eis vanuit Brussel. Het is bovendien een eis waarvoor Nederland zich de afgelopen tijd zelf hard heeft gemaakt. Nederland zit er nu mee in de maag, omdat onze economische vooruitzichten minder goed zijn dan een tijdje terug. Economie-redacteur Menno Tamminga schreef in NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag:

Nederland raakt economisch achterop. Nederland krijgt trekjes van de Zuid-Europese schildpadeconomieën: traag, beschermd en met een voorkeur voor export naar andere voortkabbelende landen, niet naar de dynamische groeiers in het Verre Oosten en Zuid-Amerika.

Premier Rutte en minister van Financiën De Jager benadrukken het belang van een beperkt begrotingstekort:

Maar premier Rutte wil ook zelf graag vasthouden aan de 3 procent grens. Hij herhaalde vandaag zijn mantra dat het essentieel is voor Nederland om financieel gezond te blijven. Alleen dat houdt het vertrouwen in onze economie op peil.

De belangrijkste zorg is dat de Nederlandse overheid door te snel stijgende tekorten zijn kredietwaardigheid kan verliezen en in de toekomst dan wellicht meer rente over haar schuld moet gaan betalen. Dit komt in dat geval bovenop de hogere rentelasten die een hogere schuld sowieso al inhouden.

En de staatsschuld groeit toch al tijden behoorlijk. Redacteuren Marike Stellinga en Erik van der Walle schreven gisteren in NRC Handelsblad:

In vijf jaar is die schuld van 45 procent van het bruto binnenlands product naar 67 procent dit jaar gestegen.

3. Welke bezuinigingen zijn mogelijk?
Stellinga en Van der Walle somden gisteren een aantal mogelijke maatregelen op waarmee de regering van premier Mark Rutte extra miljarden kan ophalen.

“Een btw-verhoging van 1 procent levert snel 2 miljard euro op. Ook kan het kabinet een voor 2013 ingeplande lastenverlichting voor burgers en bedrijven laten varen: dat levert 1,6 miljard euro op, zonder dat een mens er iets van merkt. Die lasten zijn immers nu ook al zo hoog. Een andere veelgehoorde snelle bezuiniging is het bevriezen van de ambtenarensalarissen en de uitkeringen. Dat kan zomaar een miljard opleveren.”

Maar zij stellen vervolgens de vraag: leveren deze maatregelen ook structureel gezondere overheidsfinanciën op? Hun antwoord: nee, daar zijn structurele hervormingen nodig.

4. Wat zijn redenen om juist niet al te drastisch te bezuinigen?
Veel economen en politici dringen er op aan niet al te strikt te bezuinigingen. Volgens Jolande Sap van GroenLinks en Jeroen Dijsselbloem van de PvdA leiden extra bezuinigingen bijvoorbeeld tot minder banen en een stagnerende economie.

En ook Coen Teulings, directeur van het CPB nota bene, schreef deze week in de Engelse krant The Financial Times dat al te drastisch bezuinigen op dit moment niet verstandig is. Hij schreef:

“Hervorm vandaag om morgen het begrotingstekort weg te werken.”

Maar het probleem is dat de regeringscoalitie en gedoogpartner PVV het juist over hervormingen maar moeilijk eens zullen worden. NRC-redacteuren Van der Walle en Tom-Jan Meeus schreven in de krant van gisteren:

“Uit informeel overleg in de coalitie is de laatste weken gebleken dat er wel degelijk een politiek akkoord mogelijk is over extra bezuinigingen waardoor Nederland aan de Brusselse richtlijnen voldoet. Het probleem is alleen dat het politiek meest haalbare compromis tot economisch zeer ongewenste effecten leidt. Anders gezegd: het kabinet dreigt zichzelf een diepe recessie in te bezuinigen.”

Want extra koopkracht en een toename van de consumptie is nou juist wat we nodig hebben uit de huidige economische recessie te komen.

Het kabinet-Rutte was niet blij met de uitlatingen van CPB-directeur Teulings:

5. Wat willen VVD, CDA en PVV uit de bezuinigingsonderhandelingen halen?
Stellinga en Van der Walle maakten gisteren de balans op. Zij schreven:

“CDA wil een hervorming scoren, liefst op de huizenmarkt. Al maanden tracht de partij maatregelen te verzinnen die voor een versnelde afbouw van de schuld bij gezinnen (ruim 600 miljard) moet zorgen. Morgen presenteert de regeringspartij een rapport over (onder meer) de bevordering van de spaarzin.

PVV wil zeker een bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking, maar heeft verder weinig op met de verlangens uit Brussel.

En wat wil de VVD? Dat is nog het minst duidelijk, maar bijvoorbeeld versoepeling van het ontslagrecht ligt voor de hand. De VVD heeft zich het duidelijkst als hoeder van de overheidsfinanciën gemanifesteerd. Waar CDA en zeker de PVV coulanter willen zijn met de tekortnormen uit Brussel, lijkt de VVD daar nog niet erg ontvankelijk voor.”

    • Niels Posthumus