Met eerbied begraven scherven

De mysterieuze beeldjes die in scherven gevonden werden op het eiland Keros, zijn daar ritueel begraven.

Een deel van de verzameling in stukken gebroken marmeren beeldjes, onderdeel van de ‘schat van Keros’. Foto Cambridge University

Op het onbewoonde Cycladen-eiland Keros was al 2750 jaar voor Christus een heiligdom. Het was alleen over zee te bereiken en is tot nu toe het oudste maritieme heiligdom. Op de plek werden geen goden of voorouders vereerd, maar werden rituele handelingen verricht. Dat zegt Colin Renfrew, emeritus hoogleraar archeologie van Cambridge University in het recentste nummer van het blad Antiquity.

In 2008 en 2009 heeft Renfrew met een team van zijn universiteit op het eilandje een bergplaats opgegraven met fragmenten van marmeren Cycladenbeeldjes en marmeren schalen en potten. In totaal gaat het om meer dan 550 fragmenten van beeldjes die tot enkele tientallen centimeters groot waren, en ruim 2.300 stukken vaatwerk. Nader onderzoek maakte duidelijk dat de fragmenten niet aan elkaar pasten en dat de objecten al kapot waren gemaakt voordat ze waren begraven.

Op amper negentig meter van de westpunt van Keros, dat tussen Naxos en Amargos in de Egeïsche Zee ligt en maar vijftien vierkante kilometer groot is, ligt een nog kleiner eilandje, Daskalio. Op basis van geologisch onderzoek gaan de Britse archeologen ervan uit dat er in de Bronstijd nog een vaste verbinding was tussen de twee eilandjes.

Op Daskalio troffen de archeologen de resten van een nederzetting aan. Opvallend was het gebruik van niet-lokaal marmer voor huizen. Verder stelden de onderzoekers vast dat de plek niet het hele jaar door bewoond was geweest.

Renfrew denkt dat de plek als een pelgrimsoord is gebruikt. Bewoners van andere Cycladen-eilanden, zeevaarders en handelaren van wie de precieze herkomst onbekend is, brachten hier fragmenten van hun heiligenbeelden, die aan het einde van hun gebruikscyclus waren gekomen en daarom kapot waren gemaakt. De fragmenten werden op gezette tijden ritueel op Keros begraven. Tijdens de rituelen verbleven mensen op Daskalio en daarna vertrokken ze weer.

Aan de hand van gevonden aardewerk en de C14-datering van houtskool komen de archeologen tot de conclusie dat de plek tussen 2750 en 2300 voor Christus in gebruik is geweest. Cultusplaatsen als Göbekli Tepe in Turkije zijn nog duizenden jaren ouder, maar lagen op het vasteland en waren dus makkelijker bereikbaar. Volgens Renfrew ligt op Keros de oorsprong voor het bekende heiligdom op Delos, waar tweeduizend jaar later een Myceense cultusplaats ontstond en sprake was van echte religie.