Iers ‘nee’ kan leiden tot twijfels over euro

Al twee keer stortte Ierland Europa in onzekerheid met een ‘nee’ bij een referendum. Maar ditmaal, zo verzekerde premier Enda Kenny gisteren toen hij een volksraadpleging over het nieuwe euroverdrag aankondigde, zullen „de Ieren doen wat nodig is”.

Toch kan het Ierse referendum, dat op zijn vroegst in mei plaatsvindt, nieuwe politieke onzekerheid rond de euro veroorzaken. Eind vorige maand bleek uit een peiling van The Sunday Business Post dat 40 procent van de Ieren die graag over het begrotingsverdrag wilden stemmen, de tekst steunt. 36 procent zei tegen te zullen stemmen. En nog eens 24 procent was onbeslist.

De Ieren mogen zijn vooralsnog de enigen in Europa die mogen stemmen over het verdrag , waartoe 26 EU-leiders in december besloten, en waaraan Ierlands Britse buren niet meedoen. Het intergouvernementele verdrag, onder zware Duitse druk tot stand gekomen, moet begrotingsdiscipline afdwingen. Er staan onder meer aangescherpte sancties in voor landen die een begrotingstekort van 3 procent of meer hebben.

Het verdrag lijkt niet gemakkelijk aan kiezers te verkopen, met zijn met sancties, convergentiedoelen en uitgavenplafonds. Maar Kenny kon niet anders dan een referendum uitschrijven. Gisteren bepaalde de Ierse procureur-generaal dat de grondwet Kenny daartoe verplicht.

In januari suggereerde Kenny nog dat een referendum kon worden vermeden. Maar door het Britse veto in december moet het verdrag buiten de normale EU-structuren worden gesloten. Juridisch betekent dat dat de Ierse grondwet moet worden aangepast – en dat een referendum noodzakelijk is. Achteraf blijkt dus dat de Britse premier Cameron, met zijn veto in december, extra problemen voor de eurozone heeft veroorzaakt.

Als het aan Kenny’s coalitieregering ligt, wordt het referendum een raadpleging over de Ierse deelname aan de euro. Die is „het fundament onder onze economie en onze werkgelegenheid”, zo hield Kenny de Ieren gisteren nog eens voor. Ondanks de huidige crisis verlangen de meeste Ieren niet naar hun oude Punt, weet hij.

Een Iers ‘nee’ zou niet meteen het einde van het begrotingsverdrag betekenen. De Duitse bondskanselier Merkel, die al op haar hoede was voor een Iers referendum, liet bewust in het verdrag opnemen dat het al van kracht wordt als twaalf van de zeventien eurolanden het hebben geratificeerd. Bovendien blijven de zogeheten ‘sixpack’-begrotingswetten van vorig jaar, waarop de inhoud van het begrotingsverdrag is gebaseerd, gewoon van kracht.

Toch zou Ierse afwijzing van het verdrag riskant zijn, voor Ierland en voor de eurozone. Zelfs al zou Ierland in dat geval toch de euro toch willen behouden, dan kan het géén aanspraak meer maken op steun uit het permanente noodfonds ESM. Het ontbreken van dit vangnet zou het vertrouwen van beleggers in Ierland, dat nu afhankelijk is van Europese noodsteun, ondermijnen. Ondertussen zou Ierland zelf als euroland wel moeten blijven betalen aan het ESM, een noodfonds van 500 miljard euro dat in juli operationeel moet worden.

Een ‘nee’ in Ierland zou bovendien een democratische blokkade opwerpen tegen Merkels poging om Europa te dwingen tot financiële soberheid. Merkel, maar ook de Europese Centrale Bank (ECB), beschouwt ratificatie van het begrotingsverdrag als politieke voorwaarde voor de verlening van steun aan wankele eurolanden. Als Merkels verdrag onder vuur komt te liggen, kan in Duitsland de bereidheid afnemen om de euro met noodsteun te redden. Het zal het geloof van beleggers in de stabiliteit van de eurozone geen goed doen.

Het gevaar bestaat dat het Ierse referendum een peiling wordt over hoe de vorig jaar aangetreden coalitieregering van Kenny’s centrum-rechtse partij Fine Gael en Labour. Bovendien hebben veel Ieren het gevoel dat de Europese Unie – lees Duitsland – hun land regeert. De oppositie zette gisteren meteen al de aanval in door zich hardop af te vragen of de voorwaarden waaronder Ierland Europese financiële steun krijgt, wel eerlijk zijn. Een van de grootste ongenoegens in Ierland is de hoge rente (5,8 procent) die het land moet betalen voor de Europese noodleningen. Oppositiepolitici wezen op de enorme werkloosheid in Ierland (14 procent), en de fikse bezuinigingen (dit jaar nog eens 2,2 miljard).

De Ieren wezen in 2001 het Verdag van Nice af, en in 2008 het verdrag van Lissabon. In beide gevallen werden de verdragen nogmaals voorgelegd, en toen wel goedgekeurd. Maar het ‘ja’ in tweede instantie vond pas plaats nadat Ierland extra concessies in de wacht sleepte.

Kenny heeft opdracht gegeven tot het opstellen van het euroreferendum. De precieze bewoording moet in beide Kamers van de Oireachtas worden goedgekeurd, waarna de volksraadpleging officieel wordt uitgeschreven.

en

    • Mark Beunderman
    • Titia Ketelaar