Europa heeft geen zin in verdrag tegen piraterij

Het Europees Parlement praat deze week over ACTA, het wereldwijde verdrag tegen internetpiraterij en namaak. Het verzet groeit, veel landen vrezen censuur.

Demonstranten met maskers van hackerscollectief Anonymous bij protest tegen ACTA in Nice, 25 februari. Foto AFP

Het omstreden internationale ACTA-verdrag tegen internetpiraterij dreigt te stranden in de Europese politiek.

Gisteren schreven minister Verhagen (Economische Zaken, Innovatie en Landbouw, CDA) en staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) aan de Tweede Kamer dat Nederland de ondertekening van het verdrag uitstelt. Het kabinet volgt daarmee een Kamermeerderheid onder leiding van GroenLinks, die eerder al voor uitstel pleitte. Ook Duitsland, Tsjechië, Slowakije en Polen schortten de afgelopen weken de ratificatie van het verdrag op. Deze week begint een zeer sceptisch Europees Parlement aan de behandeling ervan.

Gisteren overhandigde campagnenetwerk Avaaz.org bijna 2,5 miljoen handtekeningen tegen ACTA aan de Commissie Verzoekschriften van het Europarlement. De actievoerders vrezen, net als burgerrechtengroeperingen Bits of Freedom en Amnesty International, „censuur” en „overheidstoezicht” op internet.

Het Europees Parlement wil in september over ACTA stemmen. Als het parlement het verdrag afwijst, kan het, althans in huidige vorm, niet van kracht worden in de Europese Unie. Dat is ook het geval als slechts één van de 27 EU-lidstaten het verdrag niet ratificeert.

De EU als geheel is deelnemer aan ACTA, waaraan verder de VS, Australië, Canada, Japan, Mexico, Marokko, Nieuw-Zeeland, Singapore, Zuid-Korea en Zwitserland meedoen.

De Amerikaanse president Obama heeft zijn handtekening al onder ACTA gezet, maar veel Europese politici willen er – ondanks de voorlopige goedkeuring van EU-ministers in december – niet aan. Het verdrag formuleert standaarden voor de bestrijding van namaak (van bijvoorbeeld Gucci-tassen), voor de bescherming van intellectueel eigendom (van onder meer medicijnen), maar ook voor de aanpak van illegaal downloaden van films en muziek.

Zorgen over webcensuur en privacy waren voor de voorzitter van het Europees Parlement, de Duitse sociaal-democraat Martin Schulz, reden om deze maand duidelijk stelling te nemen tegen het verdrag. Hij vindt de balans tussen copyrightbescherming en grondrechten van internetgebruikers „slechts heel inadequaat verankerd” in de ACTA-tekst.

Ook in de andere fracties in het Europees Parlement zwelt het verzet aan. Europarlementariërs als Marietje Schaake (D66) en Jan Philipp Albrecht (Duitse Groenen) voeren op Twitter actie tegen ACTA.

Zelfs de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP), die in Brussel geldt als bondgenoot van grote (entertainment-)bedrijven, staat onder druk om het verdrag af te wijzen. De Poolse christen-democratische premier Donald Tusk stuurde deze maand een brief naar Europese partijgenoten met het verzoek de overeenkomst te blokkeren.

In Polen, waar censuur nog vers in het geheugen ligt, begonnen eind januari de straatprotesten tegen het ACTA-verdrag. In de kou gingen duizenden Polen de straat op, dikwijls met maskers van de hackersgroep Anonymous. Tusk moest publiekelijk terugkomen op de steun die hij eerder aan ACTA gegeven had. De protesten sloegen over naar landen als Roemenië en Bulgarije, en later ook naar Duitsland en Nederland.

Dat de twijfels over ACTA nu ook Brussel hebben bereikt, bleek toen de Europese Commissie vorige week ineens aankondigde dat zij de tekst naar het Europees Hof van Justitie in Luxemburg zou sturen voor een juridische toets. Het EU-Hof moet kijken of ACTA botst met de burgerrechten, zoals die in het EU-verdrag zijn opgenomen. Eurocommissaris Viviane Reding (Justitie en Grondrechten) zei in een eigen verklaring: „Internet blokkeren is nooit een optie”.

Een paar weken eerder nog had de Commissie, die namens de EU over ACTA onderhandelde, een lijst met „10 mythes over ACTA” gepubliceerd, waarin zij het verdrag juist sterk verdedigde tegen kritiek.

Marietje Schaake is bang dat de verwijzing van ACTA naar de rechter een vertragingstactiek is van de Commissie. Europarlementariërs kunnen het verdrag nu eigenlijk niet meteen afwijzen, omdat de rechter zich er eerst over moet buigen. De procedure in Luxemburg duurt naar verwachting zo’n anderhalf jaar.

Christen-democratische europarlementariërs hebben al gezegd dat ze het oordeel van het Hof willen afwachten voordat ze over ACTA willen stemmen.

    • Mark Beunderman