En de nette champignonteler is de sjaak

De champignonteelt is ‘totaal verziekt’. Illegale arbeiders werken tegen een hongerloon. Kweker Kemmeren wil het wél goed doen.

Europa, Nederland, Noord-Brabant, Nederland, Rijsbergen, 27-02-2012 Minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid brengt een bezoek aan champignonkwekerij/maatschap Kemmeren-De Kok in het . Hij maakte nieuwe regels bekend om fraude en schijnconstructies in de sector aan te pakken De minister reikt hier het eerste keurmerk/certicaat fair produce uit aan de champignonkweker. Dit certicaat is voor champignontelers die zich aan de regels houden . foto Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Redacteur Sociale Economie

Rijsbergen. Het had gisteren een feestdag moeten zijn voor champignonkweker Bert Kemmeren in het Brabantse Rijsbergen. Een feestdag, omdat hij van minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) een officieel certificaat kreeg. Binnen de champignonteelt onderscheidt Kemmeren zich door zijn personeel wél fatsoenlijk te betalen. Ook heeft hij geen illegale Oost-Europeanen in dienst en produceert hij zijn champignons schoon en duurzaam.

Maar er valt weinig te vieren voor Kemmeren en zijn vrouw. Door zijn fatsoenlijke bedrijfsvoering kan hij het hoofd nauwelijks nog boven water houden. Zijn collega-telers ontduiken op grote schaal de regels. Deze ‘constructiebedrijfjes’ halen personeel via buitenlandse uitzendbureaus naar Nederland. De arbeidsinspectie weet heel goed hoe mis het is in deze branche. Tussen 2007 en 2009 bleek een kwart van de door de gecontroleerde champignonkwekerijen illegaal personeel in dienst te hebben dat zwaar werd onderbetaald. Een bedrijf met het keurmerk van Fair Produce, zoals dat van Kemmeren, betaalt zijn personeel conform cao en heeft de bedrijfsvoering op orde. Maar deze ondernemers hebben grote moeite niet failliet te gaan.

De champignonteelt is een bedrijfstak met een omzet van een kwart miljard euro per jaar. Zo’n 230 miljoen kilo champignons wordt er jaarlijks geproduceerd. De prijzen zijn de laatste twee jaar gedaald, terwijl de productiekosten zijn gestegen, volgens Kemmeren. „Deze markt is zó verziekt. Als het vriest, stijgt de prijs voor aardbeien. Logisch, want daar zijn er dan minder van. Maar de prijs van champignons stijgt nooit. Die daalt gestaag. Vijftien jaar geleden deed een kilo champignons nog 3 gulden per kilo. Nu is dat nauwelijks 1,20 euro.”

In zijn sector draait het voor 50 procent om de loonkosten. En daar gaat het mis. „De constructiebedrijven betalen hun arbeiders 3 tot 4 euro per uur. Terwijl ik minstens het minimumloon betaal: 8,35 euro per uur.”

Kemmeren zette vijf jaar geleden zijn eigen champignonkwekerij op. „We zijn volledig CO2-neutraal. Het kweken van de champignons gebeurt met hout en stoom. Maar tegen de oneerlijke concurrentie valt nauwelijks op te boksen.”

Minister Kamp kondigde na zijn werkbezoek aan het bedrijf van Kemmeren aan dat hij de bedrijfstak wil saneren. Hij gaat de boetes op overtreding van de arbeidswetgeving verhogen. En verdubbelen als ondernemers voor de tweede keer de fout in gaan. Met daar bovenop de mogelijkheid om zo’n bedrijf te sluiten. Binnenkort ligt er een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer, beloofde Kamp.

Maar op het erf van Kemmeren is weinig vertrouwen. „Sociale Zaken heeft anderhalve man en een paardenkop om op te treden”, zegt Peter Baltus van stichting Fair Produce. „De ondernemers die het legaal willen doen, zijn zwaar in de minderheid. En de mensen achter die louche bedrijven zijn heel slim. Die weten ook wel dat het de overheid niet lukt om te handhaven. Vorig jaar is geprobeerd om zo’n bedrijf op te rollen. Tachtig arbeidsinspecteurs deden invallen op acht verschillende locaties. Op één locatie werden honden op die inspecteurs afgestuurd. ”

Zuivering van de champignonbranche moet dan ook niet in de eerste plaats van de overheid komen, maar van banken en van inkopers, vindt Baltus. De champignons van de door Fair Produce gecertificeerde bedrijven vinden nu hun weg naar, bijvoorbeeld, Albert Heijn. „Maar op die bakjes wordt het logo van ons certificaat niet vermeld. De Rabobank heeft inmiddels wel aangekondigd dat ze willen stoppen met financiering van malafide champignontelers.”

De consument is best bereid om maatschappelijk verantwoord te kopen, zegt voorzitter Bart-Jan Krouwel van Fair Produce. „Maar dan moet het wel om producten gaan met een hoog ‘aaibaarheidsgehalte’, zoals varkens of kippen. Voor de factor arbeid is de consument minder te paaien. Dat moeten de supermarkten zelf doen. De paddenstoelensector is zó arbeidsintensief en de concurrentie is zó moordend. Ik had pas nog een huilende teler aan de lijn. Hij hád het legaal geprobeerd, maar ging nu toch die constructiemethode toepassen. Anders zou hij over de kop gaan.”

Kemmeren probeert zijn bedrijf voorlopig legaal te runnen. Wetend dat zijn concurrenten hem de publiciteit over het keurmerk niet in dank zullen afnemen. „Ze vinden me een ‘nestvervuiler’. Terwijl het er mij om gaat dat ik eerlijk kan ondernemen.”

    • Jos Verlaan