Vertrek, oude man, vertrek!

Na weken van rellen koos Senegal zondag een nieuwe president. De woede van jongeren richt zich tegen zittend president Wade (85).

Correspondent West-Afrika

DAKAR. Abdoulaye Wade van Senegal vindt zichzelf een groot staatsman, maar hij is klein van stuk, veel kleiner dan zijn zoon Karim, die achter hem aan schuifelt en nerveuze glimlachjes naar de camera’s stuurt. In een schoollokaal in de hoofdstad kwam de 85-jarige Wade zondag zijn stem uitbrengen.

Dan gebeurt het ondenkbare. Vanuit de menigte kiezers die in de rij voor de stemlokalen staan, klinkt boegeroep. En het boegeroep zwelt aan. „Vertrek, oude man” scandeert iemand in de landstaal Wolof. „Vertrekvertrekvertrek!”

Het uitjouwen van de president zondag leek georkestreerd. Een kleine groep jongeren maakte direct na het incident handig gebruik van de aanwezige camera’s om hun onvrede met het regime te ventileren.

Maar zij zijn niet de enigen. Het was gisteren niet moeilijk om in de lange rijen voor de stemlokalen mensen te vinden die hardop wilden zeggen dat Wade moet opstappen. Neem Lamine Traoré, een jongen in een versleten Chelsea T-shirt. „Twaalf jaar geleden kon ik voor het eerst stemmen en ik stemde op Wade”, zegt hij. „Hij heeft ons teleurgesteld. Er is bijna geen werk, terwijl het leven steeds duurder wordt. Van voedselprijzen tot een kaartje voor de bus. Dat reken ik hem aan.”

De presidentsverkiezingen in Senegal stellen de traditie van vreedzaamheid op de proef.Als enige land in West-Afrika waar militairen nooit de macht grepen, is Senegal trots op zijn democratie. Maar in de aanloop tot de verkiezingen hielden jongeren twee weken lang bijna dagelijks demonstraties in de hoofdstad Dakar die uitliepen op botsingen met de politie. Daarbij vielen zeker zes doden.

De woede richt zich op president Wade en de litanie van klachten is lang. Er is woede over zijn gesleutel aan de grondwet, waardoor hij ondanks twee voltooide ambtstermijnen toch kan meedoen. Hij bestelde een luxe auto voor de hoogste rechter die zich over de grondwet moest uitspreken. Hij schonk een vermogen aan de belangrijkste moslimleiders, de marabouts die in diep religieus Senegal vereerd worden als gidsen van de goede moraal. Hij wil duidelijk dat zijn zoon, een halfbloed die geen Wolof spreekt, hem opvolgt.

Het verzet tegen president Wade wordt aangevoerd door rappers en journalisten die samenkomen onder de naam Y En A Marre (‘Ik ben het zat’). Zij sporen jonge Senegalezen aan politiek actief te zijn. Want de oppositiepartijen, zeggen ze, hebben jongeren ook niet veel concreets te bieden. Drie van de dertien oppositiekandidaten die meedoen aan de verkiezingen dienden onder Wade als premier.

Y En A Marre heeft jongeren wakker geschud met muziek, slogans en protestbijeenkomsten. Met succes. Vorig jaar probeerde Wade de grondwet zo te veranderen dat hij slechts 25 procent van de stemmen nodig zou hebben om de verkiezingen te winnen. Dankzij een protest van Y En A Marre mislukte zijn plan.

Wat de uitslag straks ook zal zijn, jongeren in Senegal kunnen constateren dat ze eindelijk politieke invloed hebben, zegt socioloog Abdoulaye Niang, die al jaren onderzoek doet naar Senegals omvangrijke hiphopgemeenschap. En dat werd tijd, want de bevolking van Senegal bestaat grotendeels uit jongeren. Geschat wordt dat minstens 70 procent van de bevolking 35 jaar of jonger is. Ieder jaar komen er zo’n 100.000 nieuwe werkzoekenden op de arbeidsmarkt bij.

Veel jongeren zijn bang voor de toekomst, vertelt Niang. „Senegal verandert. Vroeger had de oudste zoon in het gezin het automatisch voor het zeggen. Maar nu is degene die geld verdient de baas, ook als dat de jongste zoon is. Je hoort er niet bij als je geen werk hebt. De meeste jongeren moeten dus een overlevingsstrategie bedenken. Ze worden straatverkoper, ze gaan auto’s repareren, ze willen emigreren.”

Dankzij een beweging als Y En A Marre hebben ze ingezien dat een stemkaart een instrument van politieke verandering kan zijn. Velen vinden dat Wade de morele fundamenten van Senegal heeft ondergraven. Hij heeft laten zien dat hij iedereen, zelfs de marabouts, kan omkopen.

De voorlopige uitslagen worden 2 maart verwacht. Gisteravond moest Wade toegeven dat hij onvoldoende stemmen heeft gekregen om zichzelf na één stemronde uit te roepen tot winnaar. Waarnemers voorspelden rellen indien hij dit wel zou hebben gedaan. Van de dertien kandidaten ontving hij wel de meeste stemmen, 32,17 procent, maar Wade heeft meer dan vijftig procent nodig voor een derde termijn. In de tweede ronde, op 19 maart, staat Wade waarschijnlijk tegenover ex-premier Macky Sall.

    • Pauline Bax