Scheiding tussen kerk en staat doet Rick Santorum ‘bijna kotsen’

Rick Santorum heeft een serieuze kans om zijn grote rivaal Mitt Romney te verslaan in de staat waar Romney werd geboren. Foto AP / Carlos Osorio

Republikeinen in Michigan en Arizona spreken vannacht hun voorkeur uit voor één van hun vier overgebleven presidentskandidaten. Mitt Romney mag niet verliezen in Michigan, waar hij werd geboren. Maar Rick Santorum heeft het debat slim weten te centreren rond zijn favoriete onderwerp: het christelijk geloof.

En dat doet Santorum met grof geschut. Zo had hij bijna moeten kotsen van een speech van John F. Kennedy uit 1960, zei de meest conservatieve Republikeinse presidentskandidaat gisteren op de Amerikaanse televisiezender ABC.

Santorum had het over een toespraak van de vroegere Democratische president John F. Kennedy uit 1960, waarin Kennedy pleitte voor een absolute scheiding van kerk en staat in de Verenigde Staten.

Santorum vroeg zich op ABC hardop af in wat voor land hij leefde als kennelijk alleen ongelovigen zich in het publieke debat zouden mogen mengen.

Rick Santorum zegt dat hij bijna moest kotsen bij het lezen van de speech van Kennedy:

Santorum weet het centrale thema van voorverkiezingen om te buigen

Santorum heeft de Republikeinse voorverkiezingen al een tijdje in zijn greep, eigenlijk sinds zijn drieslag in de staten Missouri, Minnesota en Colorado begin deze maand. Niet dat daar toen heel erg veel stemmen te winnen waren, maar het zette hem wel plots op de kaart als een serieuze uitdager van topfavoriet Mitt Romney.

Santorum kreeg vanaf dat moment meer aandacht. En die extra media-aandacht gebruikte hij om het centrale thema van de voorverkiezingen behendig te verschuiven van 'economie' (het terrein van Romney) naar 'geloof' (het favoriete onderwerp van de katholieke Santorum).

NRC-correspondent in de Verenigde Staten, Guus Valk, schreef eerder vandaag in de krant:

Met een slim politiek spel heeft Rick Santorum het karakter van de voorverkiezingen veranderd. Niet langer is de economie het belangrijkste thema, maar religie. Santorum heeft het debat waar hij het hebben wil: bij de ‘culturele oorlog’ tussen religie en staat. Of, zoals Santorum het ook noemt: tussen ‘totalitair secularisme’ en ‘bevrijdend christendom’.

Romney doet verwoede pogingen om het onderwerp economie weer centraal te stellen:

Romney kan het zich niet veroorloven in Michigan te verliezen

Het heeft ervoor gezorgd dat Santorum ondertussen zowel in Arizona als in Michigan kans heeft op de overwinning. De aandacht gaat vooral uit naar Michigan, omdat Romney daar is geboren. Zijn vader was er nota bene een zeer populaire politicus.

Als Romney in Michigan verliest, is dat zo'n afgang dat het maar de vraag is of hij die ooit weer te boven zal komen. Ook Valk schrijft:

Winst voor Santorum zou Romney ernstige schade bezorgen.

Dat Santorum een paar weken terug "op een ander bord is gaan schaken", zoals Valk het omschrijft, was eigenlijk een min of meer noodgedwongen keuze. Romney heeft nu eenmaal veel meer geld in zijn campagnekas. Op dat vlak wint Santorum het nooit. Hij moest dus wel een andere tactiek kiezen. Valk schrijft:

Hij [Santorum] gaat naar kerken, bidt met kiezers en zegt dat Amerikaanse christenen, met name conservatieve katholieken als hij, in oorlog zijn met hun eigen overheid. "Ik kom uit een gebied waar mensen hun geweer in de ene hand hebben en hun Bijbel in de andere", zei hij daarover. Santorum presenteert zijn geloof als een bevrijding. "Echt geluk komt alleen als je Gods wil vervult", zei hij in Michigan. Maar zijn boodschap gaat verder dan alleen het geloof, en dat verklaart zijn opmars. Zijn conservatieve katholicisme wordt niet door alle Republikeinen gedeeld, maar het wantrouwen tegen de overheid van Santorum is een thema dat bindt. Hij maakt er een strijd van tussen het gewetensvolle individu en de expansionistische overheid.

Santorum geholpen door voorstel anticonceptieverplichting

Santorum kreeg de wind overigens pas echt in de rug toen de regering-Obama begin deze maand een verplichting wilde opleggen aan religieuze instellingen om hun personeel anticonceptie aan te bieden in het verzekeringspakket.

Het plan werd onder zware druk van Republikeinen en christelijke organisaties uiteindelijk verworpen. Maar het was desalniettemin koren op de molen van Santorum, die erin het bewijs zag dat de Amerikaanse overheid zich steeds meer wil bemoeien met religieuze ethiek. Valk schrijft:

Een peiling van onderzoeksbureau Gallup liet zien dat de overgrote meerderheid van de Republikeinse kiezers (83 procent) zijn bezwaren deelde. Ook niet-religieuze Republikeinen kregen het gevoel dat ze moesten kiezen tussen religieuze vrijheid en staatsdwang – en kozen voor de vrijheid van religie.

De kracht van het onderwerp 'religie' zit voor Santorum bovendien in het feit dat Romney hierover op praktisch geen enkele manier kan meepraten. Want Romney hangt het Mormoonse geloof aan. Dat is niet bepaald een plus voor de meeste Republikeinse kiezers.

Romney omzeilt het onderwerp 'geloof' dus liever, maar die kans krijgt hij nu niet meer. En het is maar de vraag of hij het redt op basis van zijn economische plannen alleen. De laatste polls in Michigan en Arizona zijn in ieder geval 'too close to call'.