Samen met God op kruistocht tegen de overheid

De voorverkiezingen van de Republikeinen draaien opeens om geloof, niet om economie. Dankzij Rick Santorum. Secularisme, ‘daar moet ik van kotsen’.

Pastor Richard Lee, right, prays with Rick Santorum, his wife Karen, and three of their children, from left, John, Sarah Maria and Daniel, at the conclusion of Santorum's address during a "God and Country" rally at First Redeemer Church in Cumming, Ga. Sunday, Feb. 19, 2012. (AP Photo/Atlanta Journal-Constitution, Curtis Compton) MARIETTA DAILY OUT; GWINNETT DAILY POST OUT AP

Guus Valk

Rick Santorum kon een gevoel van misselijkheid niet onderdrukken bij het lezen van een toespraak van John F. Kennedy uit 1960. Kennedy zei dat de scheiding tussen kerk en staat „absoluut” is. „Ja, daar moet ik van kotsen,” zei Santorum, een van de vier overgebleven kandidaten in de Republikeinse voorverkiezingen, zondag op televisiezender ABC. „In wat voor land leven we als alleen ongelovigen zich in het publieke debat mogen mengen?”

Met een slim politiek spel heeft Rick Santorum het karakter van de voorverkiezingen veranderd. Niet langer is de economie het belangrijkste thema, maar religie. Santorum heeft het debat waar hij het hebben wil: bij de ‘culturele oorlog’ tussen religie en staat. Of, zoals Santorum het ook noemt: tussen ‘totalitair secularisme’ en ‘bevrijdend christendom’.

In Michigan en Arizona, waar vandaag Republikeinse voorverkiezingen worden gehouden, kan het Santorum een goed resultaat bezorgen. Hij staat in de peilingen bijna gelijk met Mitt Romney in de noodlijdende industriestaat Michigan, ook al zijn conservatieve christenen daar niet dominant. Winst voor Santorum zou Romney, die in Michigan werd geboren, ernstige schade bezorgen.

Romney heeft veruit het meeste geld, de beste organisatie, en hij concentreert zich op de economie, volgens ieder kiezersonderzoek het belangrijkste thema. Santorum is op een ander bord gaan schaken. Hij gaat naar kerken, bidt met kiezers en zegt dat Amerikaanse christenen, met name conservatieve katholieken als hij, in oorlog zijn met hun eigen overheid. „Ik kom uit een gebied waar mensen hun geweer in de ene hand hebben en hun Bijbel in de andere”, zei hij daarover.

Santorum presenteert zijn geloof als een bevrijding. „Echt geluk komt alleen als je Gods wil vervult”, zei hij in Michigan. Maar zijn boodschap gaat verder dan alleen het geloof, en dat verklaart zijn opmars. Zijn conservatieve katholicisme wordt niet door alle Republikeinen gedeeld, maar het wantrouwen tegen de overheid van Santorum is een thema dat bindt. Hij maakt er een strijd van tussen het gewetensvolle individu en de expansionistische overheid.

Zijn zeven kinderen vormen daarvoor de perfecte illustratie. Ze gaan niet naar school, maar krijgen thuis les. Toen president Obama deze week zei dat hij wil dat meer kinderen naar de universiteit gaan, schilderde Santorum het af als doorgeschoten bemoeienis. „Wat een snob”, zei hij over Obama. „Ik snap wel waarom hij dat zegt. Universiteiten zijn indoctrinatiefabrieken, die alleen maar schade berokkenen.”

Santorum kreeg de wind mee toen begin deze maand ophef ontstond over een verplichting die de regering-Obama wilde opleggen aan religieuze instellingen om hun personeel anticonceptie aan te bieden in het verzekeringspakket.

Zie je wel, zei Santorum, fel tegen anticonceptie, de overheid wil zich bemoeien met religieuze ethiek. Onder zware druk van Republikeinen en christelijke organisaties werd de maatregel versoepeld.

Santorum koos zijn moment behendig. Een peiling van onderzoeksbureau Gallup liet zien dat de overgrote meerderheid van de Republikeinse kiezers (83 procent) zijn bezwaren deelde. Ook niet-religieuze Republikeinen kregen het gevoel dat ze moesten kiezen tussen religieuze vrijheid en staatsdwang – en kozen voor de vrijheid van religie.

Dat uit ander onderzoek blijkt dat de meeste vrouwen in Amerika anticonceptie gebruiken, ook gelovige vrouwen, doet daar niets aan af. Sinds de ophef over anticonceptie praten de Republikeinen bijna over niets anders meer dan persoonlijke normen. Economie is op de achtergrond verdwenen, te meer omdat niemand de aandacht wil vestigen op de banengroei onder Obama.

Santorum schiet wel eens zijn doel voorbij in zijn religieuze radicalisme. Toen hij laatst de feiten verdraaide over het Nederlandse euthanasiebeleid – ouderen zouden niet naar het ziekenhuis durven uit vrees stiekem te worden geëuthanaseerd – kreeg hij kritiek uit progressieve én conservatieve kring.

Republikeinse prominenten als oud-presidentskandidaat en ex-burgemeester van New York Rudy Giuliani en Jeb Bush, oud-gouverneur van Florida, klagen dat de Republikeinen zichzelf door Santorum irrelevant maken. Bij de landelijke verkiezingen hebben ze de steun nodig van gematigde kiezers en die schrikken van de religieuze kwesties.

Deze kritiek zal Rick Santorum niet deren, want tijdens de voorverkiezingen kan hij zich duidelijk onderscheiden met het geloof. Hij heeft het speelveld voor zichzelf. Mitt Romney kan nauwelijks meepraten over religie, want evangelische en katholieke Republikeinen wantrouwen zijn mormoonse geloof. Romney kan daarom alleen in vaagheden over zijn geloof praten. Tijdens het televisiedebat, vorige week, zei ook hij dat Obama „zijn seculiere agenda wil doordrukken en tegen religie vecht”, maar hij werd niet concreet.

Santorums instinct bleek in de kwestie van de anticonceptie fenomenaal: hij wist zich fel te profileren op een relatief klein onderwerp. Hij kon zo haarscherp een verschil laten zien tussen hemzelf en Obama. De Republikeinse kiezer houdt van die duidelijkheid.

Daarmee is precies het probleem van Mitt Romney blootgelegd. Romney probeert al maanden uit te leggen wat hij anders zou doen dan Obama, en nog steeds lijken kiezers het niet te zien. „Wat is er aan de hand met Romney? Waarom is hij zo stil?” vroeg talkshowpresentator Michael Smerconish zich af in een ongevraagd advies aan de kandidaat die eerst nog de favoriet was. „Waarom herinnert Romney het land er niet aan dat dit geen verkiezing is die eindigt met witte rook uit de Sixtijnse Kapel?”

    • Guus Valk