Peinzend over licht en ruimte

NecrologieKijken en opnieuw kijken. Zo valt de kern van het werk van JCJ Vanderheyden samen te vatten.

Kunstenaar JCJ Vanderheyden, die gisteren op 83-jarige leeftijd aan een hersenbloeding overleed, zal vooral herinnerd worden om zijn schilderijen van vliegtuigramen. Keer op keer richtte hij zijn blik op de horizon, op grote of juist heel kleine doeken, soms geabstraheerd tot een schuine lijn, soms herkenbaar gevat in de contouren van het vliegtuigraam. Maar altijd met het diepblauw van de hemel boven en het wit van het wolkendek onder, van elkaar gescheiden door die gekromde horizon.

Steeds opnieuw greep Vanderheyden terug op bestaande beelden uit zijn eigen oeuvre. Ook het schaakbordpatroon bijvoorbeeld, was zo’n typisch Vanderheyden-beeldmerk dat in steeds nieuwe variaties terugkeerde. Hij dateerde zijn werken niet, en reproduceerde ze keer op keer in nieuwe installaties. Zo ontstond een intens en samenhangend oeuvre van geschilderde kaders, poorten en rasters.

Vanderheyden begon zijn carrière eind jaren vijftig als schilder, maar experimenteerde tussen 1967 en 1975 ook met film, video en geluid. Sindsdien bleef hij verschillende media door elkaar gebruiken. Reizen over de Noordpool en de Himalaya in de jaren zeventig lieten een diepe indruk op hem achter. Starend uit zijn vliegtuigraam peinsde hij over thema’s als leegte, licht en ruimte.

Maar ook details uit kunsthistorische voorbeelden fascineerden hem. In reproducties richtte hij zijn blik op onder meer Jeroen Bosch, Pieter Bruegel of Velázquez. En hij was gefascineerd door het ‘gouden muurtje’ uit Vermeers Gezicht op Delft, dat hij isoleerde en uitvergrootte en ophing tegen een zwarte achtergrond – als een abstract vlak.

Op de kaft van een van zijn catalogi prijkte het oog van een vlieg, een oog met talloze facetten. Het is een mooie metafoor voor het werk van Vanderheyden. Goed kijken, steeds opnieuw, dat is waar het JCJ Vanderheyden om ging. Kijk naar de wereld om je heen en verbaas je.

    • Sandra Smallenburg