Mensen met een hoge status liegen makkelijker

Kijk eens naar de mensen bovenaan en onderaan de maatschappelijke ladder. Allebei die groepen hebben, in theorie, zo hun eigen redenen om te liegen en bedriegen en voordeeltjes te halen ten koste van anderen. Arme mensen leiden een (financieel) onzekerder bestaan – dat ze zouden kunnen verbeteren door zich onethisch te gedragen. Maar mensen met een hoge maatschappelijke status zijn gemiddeld geneigd zich minder van anderen aan te trekken en kunnen zich minder goed voorstellen hoe anderen zich voelen, weten we uit onderzoek. Dus ook geld en status zouden tot leugens en bedrog en ander immoreel gedrag kunnen leiden.

En dat is inderdaad wat er gebeurt, schrijven Amerikaanse en Canadese psychologen vandaag in PNAS: mensen met een hogere sociale status gedragen zich onethischer dan mensen met een lagere sociale status. Gemiddeld dan. Want ja, de psychologen kennen het verband tussen armoede en geweldsmisdrijven en ze weten ook wel dat Bill Gates en Warren Buffet graag veel geld aan goede doelen geven. Maar in grote lijnen, laten ze zien, is onethisch gedrag – van het type waar je vrij gemakkelijk mee wegkomt – meer iets van de welgestelden dan van de minder bedeelden.

De onderzoekers plantten bijvoorbeeld mensen die verder niets van het onderzoek wisten op kruispunten om te turven hoe vaak automobilisten ten onrechte geen voorrang verleenden aan andere auto’s of voetgangers – en in wat voor auto ze reden. Hoe duurder de auto, hoe meer overtredingen.

In een ander experiment toonden de onderzoekers een causaal verband aan: het idee een hoge status te hebben, leidt tot onethisch gedrag. Mensen die zichzelf net vergeleken hadden met armere en lager opgeleide mensen, namen meer snoepjes uit een pot die eigenlijk voor kinderen bedoeld was dan mensen die zichzelf net vergeleken hadden met rijkere hoger opgeleiden, en ze zaten er minder mee anderen uit te buiten.

Een ander net gepubliceerd onderzoek lijkt in overeenstemming met deze resultaten: veel Amerikaanse artsen zijn geneigd te denken dat vooral arme patiënten hen met rechtszaken zullen bestoken, terwijl eerder de rijkere patiënten dat doen. Dat schrijven Amerikaanse rechtswetenschappers en medici in de nieuwste editie van Clinical Orthopaedics and Related Research.