De PvdA in de schaduw van de Sinterklaas Partij

De PvdA zoekt een leider, maar het werkelijke probleem is de boodschap die voor haar kernelectoraat een lege doos is geworden. Massale desertie naar een links alternatief zuigt de traditionele sociaal-democratie leeg. Nederland en Europa worden meegezogen in de overlevingsstrijd van de euro. Brussel probeert de eenheidsmunt te redden met recepten die ook de Britse ex-premier Thatcher deels gebruikte. De sociaal-democratie in Europa was altijd voorstander van de muntunie zonder de politiek-culturele implicaties te beseffen. Nu staat zij in de schaduw van een ‘Sinterklaas Partij’ (SP) ter linkerzijde.

Wat de PvdA overkomt, is een trend in de Eurozone. De Europese sociaal-democratie beschouwt zich als benchmark van sociale gerechtigheid, maar zij wordt gedwongen om – voor de redding van de euro – mee te werken aan een volgens The Wall Street Journal (20 februari) European supply-side revolution. Het logische gevolg van een muntunie is een begrotingsunie met een begrotingskorset. De muntunie kan alleen voortbestaan als haar micro-economische basis concurrerend is met andere krachtcentra in de wereld. Aangezien een land zijn munt niet kan devalueren, wordt het land zonodig zelf gedevalueerd. Dit betekent beperking van overheidsuitgaven, verschraling van sociale voorzieningen, loonmatiging en liberalisering van de arbeidsmarkt. Het linkse Franse weekblad Marianne (17 februari) spreekt over „aanpassing aan de neoliberale globalisering”.

Ziehier de PvdA. Zij is voor de muntunie, maar tegen consequenties ervan. Het gevolg hiervan is dat haar sociale boodschap wordt gekaapt door partijen ter linkerzijde die de gevolgen van de muntunie bestrijden. De SP wil de overheidsuitgaven op peil houden, sociale voorzieningen handhaven en extra miljarden „investeren” – synoniem voor uitgeven – om „de sociale verworvenheden” te behouden. Dit slaat aan bij het kernelectoraat van de sociaal-democratie. De desertie begint. De PvdA is alleen nog een partij in de rol van burgemeester in oorlogstijd.

De eerste partij die dit overkwam, was de Duitse SPD. Toen tien jaar geleden – onder bondskanselier Schröder – de euro werd ingevoerd, ontstond er een kapitaalvlucht uit Duitsland. Duitse banken kochten massaal staatsobligaties in mediterrane landen die, met de kennis van nu, op de pof gingen leven. Deze kapitaalexport maakte Duitsland tot ‘zieke man van Europa’. Het Duitse bedrijfsleven moest weer concurrerend worden door verlaging van loonkosten en verschraling van de sociale zekerheid, tot en met de verplichte aanvaarding van hamburger jobs. Traditionele SPD-kiezers voelden zich verraden. De SPD zakte naar een dieptepunt. Schröder verloor alle deelstaatverkiezingen. In 2005 gooide hij de handdoek in de ring. Links van de SPD kwam Die Linke op, de Duitse evenknie van de SP. De SPD werd een middelgrote partij en mikt op een coalitie onder Merkel na de verkiezingen van 2013.

Mediterrane landen zitten nu in het proces waarin Duitsland tien jaar geleden verkeerde. Volgens opiniepeilingen kunnen drie partijen links van het Grieks socialistische PASOK rekenen op ruim 42 procent van de stemmen. PASOK zakt weg. De Griekse regering denkt aan verkiezingen in april, maar de Europese Unie eist uitstel. Democratie moet wijken voor ‘redding van de euro’. Hetzelfde recept in Italië . Daar maakt de technocratische premier Monti een einde aan la dolce vita. In Spanje en Portugal werden de klassiek socialistische partijen weggevaagd.

De Franse politicus Jean-Luc Mélenchon, die het linkse Front de Gauche leidt, zei bij de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd van 60 naar 62: „Dit is het einde van een levensstijl.” Dat klopt. De euro ondermijnt de Europese way of life. In Frankrijk gaan de komende presidentsverkiezingen over de euro en de Franse levensstijl. Zowel de nationalistische kandidate Marine Le Pen als de socialistische kandidaat François Hollande voert een eurosceptische campagne. Le Pen wil de Franse franc herinvoeren en Hollande het Europees begrotingspact heronderhandelen. Hollande kan alleen winnen met verenigd links. Hierdoor moet hij rekening houden met een radicale stroming binnen zijn Parti Socialiste (PS) en het Front de Gauche van Mélenchon.

Historische ironie. President Mitterrand wilde de euro, omdat het herenigd Duitsland anders te machtig werd. Uitgerekend Duitsland, aangevoerd door een Oost-Duitse domineesdochter, germaniseert nu la belle vie van de Fransen.

De Europese sociaal-democratie weigerde de culturele impact te onderkennen van een grote muntunie met grote onderlinge verschillen. De euro werd gezien als een ‘politieke munt’. De economie zou volgen. Maar de economie volgt niet. Integendeel, zij dwingt Europa tot een protestants arbeidsethos.

In De Volkskrant (21 februari) roept Aafke Steenhuis „visionaire economen” op alternatieven te ontwikkelen. Dit is een goede vraag. Franse linkse economen bepleiten protectionisme, belastingsverhogingen en overheidsinterventie. Deze politiek zou de concurrentiepositie van Frankrijk verder verzwakken en de muntunie doen exploderen. Een visioen blijkt in de praktijk soms de visie van een oen. De PvdA ontkomt niet aan fundamentele vragen. Is de muntunie verenigbaar met de bepleite welvaartsstaat? Waar ligt de grens van begrotingsdiscipline? Wat is de rol van de overheid? Zo niet, dan gijzelt de SP de PvdA ideologisch, incorporeert ze haar electoraat en is de nieuwe PvdA-leider een dead man walking.