De nette teler houdt het niet lang meer vol

De champignonteelt is ‘totaal verziekt’ door malafide bedrijven. Kweker Kemmeren probeert het wél goed te doen. En krijgt nu ook steun van minister Kamp.

Europa, Nederland, Rijsbergen, 27-02-2012, Minister Kamp van Sociale zaken en Werkgelegenheid brengt een bezoek aan champignonkwekerij Kemmeren-de Kok en reikt het bedrijf een fair produce certificaat uit om illegale tewerkstelling, onderbetaling en fiscale fraude tegen te gaan. foto Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Het had gisteren een feestdag moeten zijn voor champignonkweker Bert Kemmeren in het Brabantse Rijsbergen. Een feestdag, omdat hij van minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) een officieel certificaat kreeg. Binnen de champignonteelt onderscheidt Kemmeren zich namelijk door zijn personeel wél fatsoenlijk te betalen. Ook heeft hij geen illegale Oost-Europeanen in dienst en produceert hij zijn champignons schoon en duurzaam.

Maar er valt weinig te vieren voor Kemmeren en zijn vrouw.Door zijn fatsoenlijke bedrijfsvoering kan hij het hoofd nauwelijks nog boven water houden. Zijn collega-telers ontduiken op grote schaal de regels en betalen hun personeel onder het minimumloon. Deze ‘constructiebedrijfjes’ halen personeel via buitenlandse uitzendbureaus naar Nederland.

De laatste twee jaar is dat alleen maar erger geworden, verzucht Kemmeren als hij op zijn erf staat te wachten op de komst van Kamp. De arbeidsinspectie weet heel goed hoe mis het is in deze branche. Tussen 2007 en 2009 bleek een kwart van de door de gecontroleerde champignonkwekerijen illegaal personeel in dienst te hebben.

Kemmeren probeert legaal te ondernemen. Zijn paddenstoelen gaan niet meer naar de veiling, maar naar Funghi, een telersvereniging van bonafide paddenstoelenkwekers. Waarna de oogst zijn weg vindt naar de detailhandel. Dit alles onder regie van Fair Produce Nederland, een belangenorganisatie die opkomt voor bonafide ondernemers in de champignonteelt. Een bedrijf met het keurmerk van Fair Produce, zoals dat van Kemmeren, betaalt zijn personeel conform cao en heeft zijn bedrijfsvoering op orde.

De champignonteelt is een bedrijfstak met een omzet van een kwart miljard euro per jaar. Zo’n 230 miljoen kilo champignons worden er jaarlijks geproduceerd. De prijzen zijn de laatste twee jaar gedaald, terwijl de productiekosten zijn gestegen, volgens Kemmeren. „Deze markt is zó verziekt. Als het vriest, stijgt de prijs voor aardbeien. Logisch, want daar zijn er dan minder van. Maar de prijs van champignons stijgt nooit. Die daalt gestaag. Vijftien jaar geleden deed een kilo champignons nog 3 gulden per kilo. Nu is dat nauwelijks 1,20 euro.”

In zijn sector draait het voor vijftig procent om de loonkosten. En daar gaat het mis. „De constructiebedrijven betalen hun arbeiders 3 tot 4 euro per uur. Terwijl ik minstens het minimumloon betaal: 8,35 euro per uur.”

Kemmeren startte vijf jaar geleden zijn eigen champignonkwekerij. Een modern bedrijf, vindt hij zelf. „We zijn volledig CO2-neutraal. Het kweken van de champignons gebeurt met hout en stoom. Maar tegen de oneerlijke concurrentie valt nauwelijks op te boksen. Ik vraag me iedere dag af waarom ik het nog doe. De afstand tot mijn collega’s, die de hand lichten met de regels, wordt ieder jaar groter.”

Minister Kamp kondigde na zijn werkbezoek aan het bedrijf van Kemmeren aan dat hij de bedrijfstak wil saneren. De constructiebedrijven worden aangepakt. Op een door Fair Produce georganiseerd congres in Den Bosch, brak hij een lans voor de bonafide champignontelers. „Eerlijke ondernemers die bereid zijn reële lonen te betalen, kunnen hun hoofd niet meer boven water houden”, aldus Kamp. „Ieder jaar sluiten bonafide bedrijven noodgedwongen hun deuren. Zij kunnen de concurrentie niet aan met ondernemers die op illegale wijze hun kosten drukken.”

Kamp zoekt het in strengere controles en hogere boetes. „Want het gaat om een sector waar we trots op zouden moeten zijn, maar die door knoeiende ondernemers wordt ondermijnd.” Hij gaat de boetes op overtreding van de arbeidswetgeving verhogen. En die boetes verdubbelen als ondernemers voor de tweede keer in de fout gaan. Met daar bovenop de mogelijkheid om zo’n bedrijf te sluiten. „Want fraude mag niet lonen voor ondernemers, net zo min als voor mensen die knoeien met hun uitkering.” Binnenkort ligt er een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer dat het mogelijk moet maken om een bedrijf te sluiten als de regels twee keer zijn overtreden, beloofde Kamp. „En neemt u van mij aan dat we dat ook echt gaan doen.”

Maar op het erf van Kemmeren is weinig vertrouwen in dat strengere sanctiebeleid van Kamp. „Sociale Zaken heeft anderhalve man en een paardenkop om op te treden”, zegt Peter Baltus van Fair Produce. „De ondernemers die het legaal willen doen, zijn zwaar in de minderheid. En de mensen achter die louche bedrijven zijn heel slim. Die weten ook wel dat het de overheid niet lukt om te handhaven. Vorig jaar is geprobeerd om zo’n bedrijf op te rollen. Tachtig inspecteurs van de arbeidsinspectie deden invallen op acht verschillende locaties. Op één locatie werden hond en op die inspecteurs afgestuurd. De weerstand onder de meeste malafide telers is enorm. En de zuiverende kracht van de overheid gering.”

Zuivering van de champignonbranche moet dan ook niet in de eerste plaats van de overheid komen, maar van banken en van inkopers, vinden Baltus en Kemmeren. De champignons van de door Fair Produce gecertificeerde bedrijven (inmiddels zijn het er vier!), vinden nu hun weg naar, bijvoorbeeld, Albert Heijn. „Maar de consument weet nog steeds niet of hij daar een bakje ‘eerlijke champignons’ koopt of van een louche teler. Want op die bakjes wordt het logo van ons certificaat niet vermeld. De Rabobank staat wel aan onze kant. Die heeft inmiddels aangekondigd dat ze willen stoppen met financiering van malafide champignontelers.”

De consument is best bereid om maatschappelijk verantwoord te kopen, zegt voorzitter Bart-Jan Krouwel van Fair Produce. „Maar dan moet het wel om producten gaan met een hoog ‘aaibaarheidsgehalte’, zoals varkens of kippen. Voor de factor arbeid is de consument minder te paaien. Dat moeten de supermarkten zelf doen. Albert Heijn gaat de boer wel op met slogans als ‘puur en eerlijk’. Maar waarom dan niet als het om champignons van eigen boden gaat? Er gaat van alles mis in de landbouwsector als het om arbeidsomstandigheden gaat: de asperges, de aardbeien. Maar het is het ergst in de paddenstoelensector. Die branche is zó arbeidsintensief en de concurrentie is zó moordend. Ik had pas nog een huilende teler aan de lijn. Hij hád het legaal geprobeerd, maar hij ging nu toch die constructiemethode toepassen. Anders zou hij over de kop gaan.”

Kemmeren probeert zijn bedrijf voorlopig legaal te runnen. In de wetenschap dat zijn concurrenten hem de publiciteit over het keurmerk voor zijn bedrijf, niet in dank zullen afnemen. „Ze vinden me een ‘nestvervuiler’. Terwijl het er mij om gaat dat ik eerlijk kan ondernemen.”

    • Jos Verlaan