Vertrek oude man, vertrek!

Na weken van protesten en rellen, koos Senegal gisteren een nieuwe president. De woede van de jongeren richt zich op Wade. „De regering heeft hen niet geholpen iets van hun leven te maken.”

A voter prepares to exit from behind a privacy screen, littered with the ballot papers of candidates not selected by individual voters, at a polling station in the Pikine suburb of Dakar, Senegal Sunday, Feb. 26, 2012. Polling stations have closed and election monitors in Senegal are now counting ballots from a vote that has tested the nation's image as one of the continent's oldest and most robust democracies. Sunday's election follows weeks of protests after the country's highest court ruled 85-year-old President Abdoulaye Wade could run for a third term. (AP Photo/Rebecca Blackwell) AP

Sirenes en zwaailichten luiden de komst van de president aan. Als hij uit de auto stapt, is hij in de kluwen lijfwachten, agenten en fotografen moeilijk te ontwaren. Abdoulaye Wade van Senegal vindt zichzelf een groot staatsman, maar hij is klein van stuk, veel kleiner dan zijn zoon Karim, die achter hem aan schuifelt en nerveuze glimlachjes naar de camera’s stuurt. In dit schoollokaal in de hoofdstad komt de 85-jarige Wade zijn stem uitbrengen. Zal hij ook nog iets gaan zeggen? Dat hij vast en zeker een derde ambtstermijn krijgt, bijvoorbeeld. Omdat hij nog lang niet is uitgeregeerd. Omdat niemand in Afrika het beter doet dan hij.

Dan gebeurt het ondenkbare. Vanuit de menigte kiezers die in de rij voor de stemlokalen staan, klinkt boegeroep. En het boegeroep zwelt aan. „Vertrek, oude man” scandeert iemand in de landstaal Wolof. „Vertrekvertrekvertrek!”. Onmiddellijk klinkt een tegengeluid. Drie opgetutte vrouwen uit de presidentiële entourage beginnen enthousiast te zingen. In de lawaaierige chaos haast Wade zich terug naar de auto.

Het uitjouwen van de president gisteren leek georkestreerd. Een kleine groep jongeren maakte direct na het incident handig gebruik van de aanwezige camera’s om hun onvrede met het regime te ventileren.

Maar zij zijn niet de enigen.Het was gisteren niet moeilijk om in de lange rijen voor de stemlokalen mensen te vinden die hardop wilden zeggen dat Wade moet opstappen. Neem Lamine Traoré, een jongen in een versleten Chelsea T-shirt. „Twaalf jaar geleden kon ik voor het eerst stemmen, en ik stemde op Wade,” zegt hij. „Hij heeft ons teleurgesteld. Er is bijna geen werk terwijl het leven steeds duurder wordt. Van voedselprijzen tot een kaartje voor de bus. Dat reken ik hem aan.”

De presidentsverkiezingen in Senegal stellen de traditie van vreedzaamheid op de proef. Als enige land in West-Afrika waar militairen nooit de macht grepen, is Senegal trots op zijn democratie. In de aanloop tot de verkiezingen hielden jongeren twee weken lang bijna dagelijks demonstraties in de hoofdstad Dakar, die uitliepen op botsingen met de politie. Daarbij vielen zeker zes doden.

De woede richt zich op president Wade en de litanie van klachten is lang. Er is woede over zijn gesleutel aan de grondwet, waardoor hij ondanks twee voltooide ambtstermijnen toch kan meedoen. Hij bestelde een luxe auto voor de hoogste rechter die zich over de grondwet moest uitspreken. Hij schonk een vermogen aan de belangrijkste moslimleiders, de marabouts, die in diep religieus Senegal vereerd worden als gidsen van de goede moraal. Hij wil duidelijk dat zijn zoon, een halfbloed die geen Wolof spreekt, hem opvolgt.

Het verzet tegen president Wade wordt aangevoerd door een groep rappers en journalisten die samenkomen onder de naam Y En A Marre, (‘Ik ben het zat’). Zij sporen jonge Senegalezen aan politiek actief te zijn. Want de oppositiepartijen, zeggen ze, hebben jongeren ook niet veel concreets te bieden. Drie van de dertien oppositiekandidaten die meedoen aan de verkiezingen, dienden onder Wade als premier. Een ander was minister van Buitenlandse Zaken. Ze zijn onderdeel van de elite.

Y En A Marre heeft jongeren wakker geschud met muziek, slogans en protestbijeenkomsten. Met succes. Vorig jaar probeerde Wade de grondwet zo te veranderen dat hij slechts 25 procent van de stemmen nodig zou hebben om verkiezingen te winnen. Dankzij een protest van Y En A Marre mislukte zijn plan.

Wat de uitslag straks ook zal zijn, jongeren in Senegal kunnen constateren dat ze eindelijk politieke invloed hebben, zegt socioloog Abdoulaye Niang, die al jaren onderzoek doet naar Senegals omvangrijke hiophopgemeenschap. En dat werd tijd, want de bevolking van Senegal bestaat grotendeels uit jongeren. Geschat wordt dat minstens 70 procent van de bevolking 35 jaar of jonger is. Ieder jaar komen er zo’n 100.000 nieuwe werkzoekenden op de veel te krappe arbeidsmarkt bij.

Veel jongeren zijn bang voor de toekomst, vertelt Niang. Zijn nonchalante houding en ruimvallende Nike-trui doen niets af aan zijn gezag. „Senegal verandert. Veel jongeren ondervinden dat de hiërarchie van vroeger, waarin leeftijd allesbepalend was, nu door geld gedomineerd wordt. Vroeger had de oudste zoon in het gezin het automatisch voor het zeggen. Maar nu is degene die geld verdient de baas, ook als dat de jongste zoon is. Je hoort er niet bij als je geen werk hebt. Je moet koste wat het kost succesvol zijn. De meeste jongeren moeten dus een overlevingsstrategie bedenken. Ze worden straatverkoper, ze gaan auto’s repareren, ze willen emigreren.”

Het is niet zo dat president Wade de afgelopen twaalf jaar niets heeft gedaan, zegt Niang. Toch voelen veel jongeren zich verraden. „De regering heeft hen niet geholpen iets van hun leven te maken. Dankzij een beweging als Y En A Marre hebben ze ingezien dat een stemkaart een instrument van politieke en dus ook sociale verandering kan zijn. Velen vinden dat Wade de morele fundamenten van Senegal heeft ondergraven. Hij heeft laten zien dat hij iedereen, zelfs de marabouts, kan omkopen.” Zou hij daarom zijn uitgejouwd? Niang lacht. „Ongelofelijk, dat boegeroep. Dat is hier nog nooit vertoond.”

Waarnemers voorspellen hevige rellen als Wade aankondigt dat hij de oppositie in de eerste ronde verslaat. De eerste resultaten lijken uit te wijzen dat Senegal een tweede kiesronde tegemoet gaat op 19 maart. Wade zou dan tegenover ex-premier Macky Sall komen te staan. „Wade’s wereld stort in, Macky pakt tweede ronde”, schreef l’Observateur vanochtend.