Geen discussies in de eenmanspartij SP

Het is erg onwaarschijnlijk dat de Socialistische Partij een regeringspartij wordt, betogen Sjaak van der Velden en Elma Verhey. Dat komt door de partijcultuur: alles wordt van bovenaf beslist, tegenspraak wordt niet geduld.

De SP staat ongekend hoog in de peilingen en zuigt partij na partij leeg, de PvdA voorop. Blijkbaar geeft de de partij veel mensen het gevoel dat ze naar hen luistert en de belangen van de gewone man en vrouw serieus neemt. Zelfs de partij van Henk en Ingrid verliest zetels aan de volkssocialisten van Emile Roemer en Jan Marijnissen. Hoe het er in zo’n partij intern aan toegaat, interesseert de gemiddelde kiezer niet.

Toch is dat van groot belang voor de toekomst. Stel dat de SP echt zo groot wordt dat er meegeregeerd gaat worden. Waar moet ze dan de ministers en staatssecretarissen vandaan halen? Uit de eigen gelederen? Of weer gaan shoppen onder hoogleraren en anderen ‘die ons verhaal vertellen’ zoals intern wordt gezegd over niet-partijleden met een mening die de SP-standpunten overlapt.

Dat heeft de partij al eens eerder gedaan en dat is maar matig bevallen. Aan twee kanten waren de verwachtingen hooggespannen. Maar er wordt minder enthousiast teruggekeken op het resultaat.

Wij zijn zelf allebei van die mensen die van buiten zijn aangetrokken bij de vorige euforische golf in de peilingen. De een als hoofdredacteur van het maandelijks verschijnende partijblad Tribune, de ander als hoofdredacteur van het eveneens maandelijks verschijnende Spanning, het blad van het Wetenschappelijk Bureau.

Inmiddels hebben onze wegen en die van de SP zich gescheiden en weten we beter. Gezien het vertrek van tientallen gemeenteraadsleden, Statenleden, SP-kaderleden en honderden gewone leden zijn we niet de enigen die zijn gefrustreerd door de interne partijcultuur. Voor de buitenwereld mag de marxistisch-leninistische ideologie zijn afgezworen, binnenshuis is de daaruit voortvloeiende dictatoriale partijcultuur nooit weggeweest.

Mensen die niet op de hoogte zijn van het interne reilen en zeilen van de partij zal dit waarschijnlijk verbazen. Die zien bij elke demonstratie van schoonmakers, postbezorgers of bedreigde AOW’ers, een bewogen fractievoorzitter Emile Roemer, omstuwd door al even strijdbare, soep uitdelende SP’ers. En als het er echt om spant en de discussie wat diepgravender moet, dan verschijnt daar Jan Marijnissen, de kale voorman uit Oss – ook al zo’n aardige man. Het doet vermoeden dat de SP een warm nest is van bevlogen, betrokken kameraden die dag en nacht werken aan een betere wereld.

Dat is tot op zekere hoogte ook zo. Maar wat die betere maatschappij dan wel behelst en hoe die moet worden bereikt, is slechts ter beoordeling van de partijleiding. Binnen de SP worden discussies over de partijkoers van tevoren zó dichtgetimmerd dat er op congressen niet eens meer de noodzaak bestaat om anderen toe te laten dan de geaccepteerde afgevaardigden.

Op SP-congressen wordt dan ook slechts gejuicht en gehamerd. Wie van tevoren discussies wil aanzwengelen – laat staan een gooi wil doen naar het voorzitterschap – wordt intern afgebrand en haalt het niet eens tot het congres. Ben je niet van jongs af aan in een dergelijke partijcultuur opgevoed (lees opgeleid in het klasje voor zeventienjarigen van Jan Marijnissen), dan kun je daar maar moeilijk aan wennen, zo weten wij uit ervaring.

Eveneens een probleem voor zij-instromers is de algehele interne besluitvorming door het DB, het dagelijks bestuur. Dat bepaalt de politieke lijn, dat doet de voorstellen waar op de officieel democratische bijeenkomsten van partijraad en partijcongres over mag worden gesproken. Het bepaalt zelfs een behoorlijk deel van het stemgedrag van de Kamerfractie. Neem de vraag of de SP het rookverbod in de horeca zou steunen, iets waar de fractie, toen nog onder leiding van Agnes Kant, in eerste instantie vóór was. De mening van de rokende leden van het DB gaf echter de doorslag en de schaamlap daarvoor was het belang van de kleine kroegbaas.

Het derde en misschien wel lastigste probleem voor de nieuwkomers is de grote man van de SP. Jan Marijnissen mag dan afscheid hebben genomen als fractievoorzitter, hij heeft nog steeds een kamer op het Binnenhof en woont als partijvoorzitter vrijwel alle fractievergaderingen bij.

Deze charismatische en charmante zonnekoning van de SP beschikt helaas over een januskop. Wie eenmaal tot ‘de SP-binnenkant’ behoort, krijgt onherroepelijk te maken met een rouwdouwende, hufterige betweter die alles en iedereen die hem voor de voeten loopt schoffeert, kleineert en beledigt. Een van ons was volgens Jan een „rat” die zo snel mogelijk moest worden geloosd, de ander een renegaat, een „afvallige ex-PvdA’er die de SP van binnenuit probeerde te ondermijnen”.

Wij begonnen enthousiast aan onze SP-klussen: het maken van respectievelijk een modern blad dat uiteindelijk ook in de stationskiosken zou moeten liggen, en een open discussieblad voor linkse politiek. Natuurlijk beseften we dat we voor een politieke partij werkten, waardoor we misschien wel eens wat water bij de wijn moesten doen. Maar waar we écht tegenaan liepen, was de partijcultuur die geen enkele open discussie, laat staan tegenspraak duldde.

Gevraagd naar ons vertrek, beweert de partijleiding in de media dat ze een grote fout heeft gemaakt door het aantrekken van mensen die uiteindelijk niet mee blijken te willen gaan in de dictaten van hogerhand. Het feit dat we vanwege die ingrepen zijn weggegaan, wordt genegeerd. Ook bij de tientallen raads- en Statenleden die vertrokken, of partijleden die zijn afgehaakt, schort het volgens de partijleiding aan „de juiste instelling”. Het toenemend gemor over de afdracht van (raads)gelden wordt door het bestuur dan ook als „subversief gedrag” gezien en niet als een terechte klacht van goedwillende SP’ers over een uit de hand gelopen partijdogma.

Toch zal de SP met die houding nog een groot probleem krijgen als er daadwerkelijk mee moet worden geregeerd. Emile Roemer heeft het zelf al gezegd: het besturen van een land is andere koek dan het besturen van een gemeente of provincie. En het valt te betwijfelen of mensen die een kabinetspost namens de SP in zullen nemen, bereid zijn om het dagelijks bestuur te gehoorzamen.

De SP heeft al heel vroeg gewaarschuwd voor de gevaren van het neoliberalisme dat de wereld in deze economische crisis heeft gestort. Daarop is de oppositie tegen de rigoureuze bezuinigingen van het kabinet Rutte gebaseerd. Maar de SP-partijstructuur maakt een echte doorbraak, waarbij regeringsverantwoordelijkheid wordt genomen, moeilijk zo niet onmogelijk.

De hoge omloopsnelheid van het ledenbestand en het afhaken van veel SP-politici en SP-kader de afgelopen jaren zijn niet het gevolg van „de groei van de partij” zoals standaard wordt beweerd. Ze zijn het rechtstreekse gevolg van de macht van de gestaalde stalinistisch-maoïstische ‘kaders’ die de SP ooit hebben opgericht en groot gemaakt. Mannen als Marijnissen of Kox en hun nazaten kijken neer op de doorsnee SP’er. Ze menen dat zij de enigen zijn die de koers van de partij moeten en kunnen bepalen. Ze staan daarmee hun eigen wensdroom, een moderne socialistische partij die regeringsverantwoordelijkheid kan nemen, in de weg. We kunnen ons zelfs afvragen of een partij die intern zo met haar leden omgaat, wel de aangewezen instelling is om de maatschappij een menselijker gezicht te geven. Daar veranderen goede peilingen niets aan.

Sjaak van der Velden is ex-(hoofd)redacteur van Spanning, het maandblad van het wetenschappelijk bureau van de SP en SP-lid. Elma Verhey is ex-hoofredacteur van Tribune, het maandblad van de SP en ex-SP-lid.

    • Sjaak van der Velden
    • Elma Verhey