Westerse vrouwen hebben altijd zin

Om opdringerige Egyptische mannen te begrijpen, moeten we inzien door welke beelden zij beïnvloed worden, zegt Goos Hofstee. De westerse vrouw heeft voor hen het imago van een nymfomane.

Correspondent Gert van Langendonck beschreef eens hoe vaak aanranding en seksuele intimidatie in het hedendaagse Kairo voorkomt. Voor mij als jonge vrouw in Kairo waren deze ervaringen dus onvermijdelijk. Meestal is verontwaardiging en boosheid de eerste reactie, het onbegrip volgt later. Hoewel het de boosheid niet vermindert, is het van belang te begrijpen wat er ten grondslag ligt aan deze problematiek. Alleen als de omstandigheden duidelijk worden waarbinnen seksuele intimidatie en aanranding plaatsvinden, kan er gewerkt worden aan een oplossing.

Hoewel de verleidelijke Egyptische televisiereclames en sensuele muziekvideo’s ons anders doen geloven, is de Egyptische samenleving vandaag de dag bijzonder conservatief. Vrouwen bedekken armen en benen, en tot 90 procent (waarvan 10 procent kopten) draagt de hijab of een andere vorm van hoofdbedekking. Het lichaam en seksualiteit zijn nog steeds een taboe. Niet alleen is het in het openbaar geen onderwerp van discussie, het wordt ook volledig genegeerd in het onderwijs. De meeste scholen in Egypte kennen geen constructieve seksuele voorlichting. Van scholieren tot universitaire studenten is er een schrikbarend gebrek aan de meest basale kennis over seksualiteit en voortplanting.

Naast het gebrek aan theoretische kennis, zijn ook de mogelijkheden voor praktische ervaring zeer beperkt. Buitenechtelijke seks is in zowel de islam als de koptische traditie niet toegestaan. Tegelijkertijd zijn mogelijkheden om te trouwen voor veel jongeren beperkt. In het geval van een huwelijk wordt het van de man verwacht dat hij voorziet in een (gekocht) appartement. Gezien de erbarmelijke economische omstandigheden in Egypte kunnen maar weinig jonge mannen aan deze voorwaarde voldoen, en is trouwen voor veel jongeren dus geen optie. Het ‘legaal’ opdoen van seksuele ervaring wordt dus bijna onmogelijk.

De sociale beperkingen in combinatie met het slechte economische klimaat hebben geresulteerd in een groot aantal seksueel gefrustreerde jonge mensen in de Egyptische samenleving. Voor vrouwen blijft dit een interne frustratie, aangezien een ‘net meisje’ niet geacht wordt over seksuele gevoelens te praten of überhaupt ook maar iets van seks af te weten tot haar huwelijksnacht.

Voor mannen ligt het anders. Wat bijdraagt aan hun seksuele frustratie is de overweldigende aanwezigheid van beelden van schaars geklede en schijnbaar welwillende jonge vrouwen op de Egyptische televisie en het internet. Seks wordt constant agressief geadverteerd en porno is met een enkele muisklik bereikbaar.

Van deze overweldigende beschikbaarheid aan materiaal wordt uiteraard gretig gebruik gemaakt, en hoewel het een kortetermijn-‘oplossing’ biedt, levert het ook ernstige problemen op die direct invloed hebben op de manier waarop mannen zich in het openbaar tegenover vrouwen gedragen. Ten eerste staat de virtuele wereld in scherp contrast tot wat er in de dagelijkse realiteit beschikbaar is, wat mannen alleen nog maar gefrustreerder maakt. De hoge prevalentie van seksuele intimidatie en aanranding in de straten van Kairo heeft direct te maken met deze frustratie.

Hoewel zeker niet alleen westerse vrouwen worden lastig gevallen, worden zij wel als een klasse apart gezien. Om dit te begrijpen moet de westerse vrouw gezien worden door Egyptische ogen. Op televisie, in muziekvideo’s en bovenal in de Europese en Amerikaanse porno die hier veel gekeken wordt, worden westerse vrouwen afgeschilderd als ware nymfomanen, niet gehinderd door enige morele bezwaren. De opvatting dat westerse vrouwen altijd zin hebben, is hardnekkig en wijdverbreid, en wordt oprecht geloofd door veel Egyptische mannen. Wanneer deze mannen zo’n westerse vrouw op straat tegenkomen, ligt het voor de hand om alle beelden en ideeën die ze hebben op de persoon voor zich te projecteren, waarna alle grenzen wegvallen. Veel mannen zijn oprecht verbaasd als de vrouw in kwestie bezwaar blijkt te maken tegen hun aanrakingen.

De discrepantie tussen de droomwereld van de tv en de werkelijkheid, tussen het gebrek aan seksuele voorlichting en hoeveelheid ‘informatie’ op het internet, en tussen de sociale beperkingen en normale menselijke behoeften is enorm. Dit contrast verziekt vele gezonde menselijke relaties in Egypte. Het creëert een oppervlakkige schijn van puritanisme, terwijl alle menselijke interactie ondertussen volledig geseksualiseerd wordt. Het reduceert vrouwen en meisjes tot eenzijdige archetypen: moeder, echtgenote, maagd of hoer. Een middenweg is er niet, en als een vrouw eenmaal geclassificeerd is als ‘hoer’, gereduceerd is tot lichaam, is ze fair game en kan ze ongestraft lastiggevallen worden. Immers, ze vraagt er toch duidelijk om?

De problemen die ten grondslag liggen aan seksuele intimidatie en aanranding in Egypte zijn van uiteenlopende aard. Een meervoudige aanpak is dan ook essentieel, waarbij educatie het sleutelwoord zal moeten zijn. Effectieve overheidsinterventie in de gebrekkige seksuele voorlichting op scholen is onontbeerlijk, waarbij aandacht moet worden gegeven aan het bestrijden van schadelijke vooroordelen over vrouwen en meisjes. Hardnekkige misconcepties over maagdelijkheid en zwangerschap moeten gecorrigeerd worden. Als sleutelfiguren in de gemeenschap hebben religieuze leiders hierbij de belangrijke taak om ouders en jongeren te informeren over het belang van seksuele voorlichting, en hen te overtuigen dat het niet ingaat tegen religieuze principes.

De grootste stap zal gemaakt moeten worden op het niveau van beeldvorming en discours. Aangezien mannen in de huidige patriarchale cultuur eerder iets aannemen van andere mannen dan van (feministische) vrouwen, zijn het daarom ook mannen zelf die hierin de grootste rol zullen moeten spelen. Voorlichting van mannen aan mannen is essentieel, en intelligente, hoogopgeleide mannen hebben een verantwoordelijkheid om hierin het initiatief te nemen.

De revolutie in Egypte is nog verre van compleet, maar het is noodzakelijk dat de politieke ommekeer wordt vergezeld door een sociale kentering. Alleen door een sociale omwenteling en een fundamentele verandering in man-vrouwverhoudingen zal de Egyptische revolutie zijn volbracht.

Goos Hofstee is journaliste in Kairo.

    • Goos Hofstee