Verslaafd aan smartphones en tablet pc's

De grote vraag naar smartphones en tablet pc’s heeft de machtsverhoudingen tussen providers, telefoonfabrikanten en softwareontwerpers veranderd. Er is geen alleenheerser meer die zelfstandig kan bepalen wat er op de mobiele netwerken gebeurt. Komende week verzamelen de hoofdrolspelers – op Apple na – zich in Barcelona. Zeven trends die de mobiele wereld in 2012 zullen bepalen.

Europa consumeert

Tradities moet je in ere houden. Maar eigenlijk is het vreemd dat de telecomindustrie zich elk jaar in Barcelona verzamelt. Al luidt het motto van het Mobile World Congress‘Help redefine mobile’, Europa heeft zelf weinig meer te „definiëren” in de mobiele wereld. Aziatische en Amerikaanse fabrikanten domineren de wereldmarkt, vrijwel alle smartphones en tablet pc’s worden in China in elkaar geschroefd. De besturingssystemen komen uit de VS en de populairste apps van dit moment zijn ook bedacht in Silicon Valley. Wat betreft netwerken loopt Europa ook niet meer voorop. Ooit was ‘onze’ GSM-standaard het neusje van de zalm. Maar terwijl de nieuwe 4G-netwerken in de VS al in gebruik zijn, moet Europa de benodigde frequenties nog veilen.

Wat aantallen gebruikers betreft heeft Europa weinig te vertellen. De meeste mobiele bellers wonen in Azië. Maar er is één ding waarmee Europa voorop loopt: consumenten hier omarmen massaal de smartphone – met name in de landen waar je een fikse korting bij je abonnement krijgt. Dat verklaart waarom in Nederland al tweederde van alle nieuwe telefoons een groot aanraakscherm heeft en apps downloadt, gemiddeld 15 per toestel. En dat verklaart weer waarom Nederlandse telecomproviders hun datatarieven verhoogden: om te blijven verdienen aan al die facebookende, whatsappende en skypende Nederlanders.

Smartphone-pauze

De smartphonemarkt overtreft de verkopen van desktop pc’s. De partijen die daar het meeste van profiteren zijn Samsung (de Galaxy telefoons met Android) en Apple (iPhone). Ze verkochten in 2011 allebei bijna 100 miljoen toestellen per jaar – aantallen die alleen gehaald worden door fabrikanten die massaal kunnen inkopen en niet op een rechtzaakje meer of minder kijken.

Er lijkt zowaar een korte pauze in de oververhitte smartphonemarkt te ontstaan: de iPhone 4S van oktober was een ‘milde’ upgrade, de iPhone 5 komt naar verwachting pas na de zomer uit. Samsung houdt, de beoogde opvolger voor de Galaxy SII ook nog even op de plank. Succesvolle smartphones blijken lang houdbaar – zelfs modellen uit 2010 worden nog goed verkocht.

Deze adempauze biedt ruimte voor HTC. Dat merk had aan het einde van 2011 moeite het groeitempo bij te benen. HTC wil terugslaan met telefoons in het duurste segment. Enkele codewoorden: quadcore processors met vier kernen, high definition schermen, betere camera’s en afwijkende vormgeving in hardware en software. Zo voorkom je claims van Apple, dat concurrenten graag van „slaafs kopieerwerk” beticht. De Nederlandse rechter was het daar overigens niet mee eens.

Alle fabrikanten, ook de marktleiders, benadrukken dat succes in de telecombranche doorgaans tijdelijk is. In Nederland bijvoorbeeld worden elk jaar zes miljoen toestellen verkocht. Eén hit kan de marktverhoudingen compleet veranderen, want de top 10 van best verkochte telefoons beslaat een groeiend deel van de markt. Dat biedt hoop voor Nokia, de Finse fabrikant die zijn besturingssysteem Symbian afzwoor en afgelopen najaar zijn eerste toestel met Windows Phone introduceerde. Van de Lumia 800 werden er in anderhalve maand 1 miljoen verkocht in 13 landen – nog geen hit. In Barcelona presenteert Nokia meer smartphones met Windows. Nokia zou ervan profiteren als meer partijen Windows Phone actief ondersteunen: dat drukt vertrouwen in het nieuwe platform uit. Samsung en HTC hebben wel Windows-toestellen, maar met name Samsung wil eerst meeliften op de Android-hausse. LG doet dat ook, maar misschien dat Sony voor een verrassing zorgt. De Japanners kochten onlangs de worstelende joint venture Sony-Ericsson terug.

iPad-killers gezocht

Bij de tablet pc’s voltrekt zich hetzelfde patroon als bij de smartphone: Apple domineert in de beginfase en krijgt meer en meer concurrentie van fabrikanten die Googles gratis besturingssysteem Android gebruiken. Het juridisch getouwtrek over patenten moet dat proces vertragen. Apple heeft met de iPad ruim 60 procent van de markt in handen – in Nederland lijkt het iets lager te zijn. Concurrenten van het eerste uur zijn Samsung en Asus. Zij zullen, net als andere fabrikanten, in Barcelona nieuwe tablets tonen met Android 4.0 als besturingssysteem.

Maar de aankondigingen van potentiële iPad-killers gaan gepaard met minder tromgeroffel dan vorig jaar. Het wachten is op de iPad 3 die vermoedelijk eind maart in de Europese winkels zal liggen. Het is de vraag of het Android-concurrenten lukt om, zoals Apple van plan is, de schermresolutie te verdubbelen zonder de prijs te verhogen.

In de VS wordt Apples hegemonie bedreigd door tablet pc’s die Amazon en Barnes & Noble voor amper 200 dollar verkopen. Zij mikken op consumenten die boeken lezen op e-readers en verbouwden Android om tot een gebruiksvriendelijker product. De prijs van de hardware is zo laag omdat de webwinkels alleen geld verdienen met digitale aankopen.

De meeste tablets zijn 7 tot 10 inch groot. Varianten, zoals de Samsung Galaxy Note die een kruising is tussen een smartpone en een tablet, slaan nog niet echt aan. Asus introduceert een hybride vorm: de Padfone is een smartphone die je in een ‘lege’ tablet pc kunt stoppen.

Een gouden kooi

De term ecosysteem verwijst in de telecombranche naar de combinatie van besturingssysteem, downloadwinkel en online synchronisatie op meerdere apparaten.

Apple bouwde een gesloten ecosysteem met de App Store (software) en de iTunes Store (muziek, films, tv en boeken). Aankopen zijn op alle Apple-apparaten te bekijken en worden gesynchroniseerd via webservers in de cloud. Google biedt iets soortgelijks met de Android Market, Google Music en Google TV. Niet alle diensten zijn in Europa verkrijgbaar.

Als betaald platform is de strenge formule van Apple succesvol; vandaar dat iPhone en iPad meer softwareontwikkelaars trekken en dat lokt weer extra gebruikers. Het is een gouden kooi: naarmate consumenten meer investeren in apps, zullen ze minder snel overstappen op een ander apparaat.

Android biedt veel meer keuze in apparaten maar nieuwe versies werken alleen op recente toestellen, er zijn meerdere downloadwinkels en providers vertragen vaak de updates van de telefoons. Android 4 moet de verschillen tussen telefoon en tablet-software overbruggen, maar zelfs Googles ‘eigen’ Motorola komt pas over enkele maanden met een Android 4 apparaat uit. De beoogde overname van de telefoonfabrikant moet overigens nog wel worden goedgekeurd.

Research in Motion is zoekende. De Canadezen introduceren nieuwe software voor de verguisde BlackBerry tablet, maar het duurt nog tot eind dit jaar voordat ook de BlackBerry telefoon een broodnodige update krijgt. Tot die tijd is het BlackBerry-ecosysteem nog werk in uitvoering.

Microsoft ambieert een derde plaats in mobiele besturingssystemen. Het bedrijf kondigt in Barcelona de nieuwe testversie van Windows 8 aan, dat een brug slaat tussen desktop pc’s en tablets. De softwaremaker heeft alle ingrediënten in huis voor een sluitend ecosysteem, ergens tussen de gecontroleerde wereld van Apple en de radicale vrijheid van Android. Windows Phone heeft een piepklein marktaandeel maar Microsoft overweegt een ‘crossgrade’-aanbod om smartphonegebruikers weg te lokken bij concurrenten, met name de iPhone. Theoretisch voorbeeld: kocht je het spel Angry Birds voor Android of iOS, dan krijg je de versie in Windows Marketplace gratis. Daarvoor moet Microsoft wel meer top-ontwikkelaars ronselen.

Providers knijpen ’m

Nederlandse mobiele providers verhoogden afgelopen jaar hun prijzen voor data. Onbeperkt internetten bestaat niet meer, of het is met sterk afgeknepen bandbreedte. Providers mogen omwille van de netneutraliteit niet filteren op specifieke applicaties. Maar de inkomsten uit sms dalen snel nu er een kritische massa is die elkaar via Facebook of WhatsApp kan bereiken. Een geluk bij een ongeluk voor de providers: het aanbod van apps waarmee je elkaar kunt bellen via internet is nog erg gefragmenteerd. Zodra daar één programma dominant wordt, zal ook die inkomstenbron opdrogen. Maar providers moeten sowieso overschakelen naar datatarieven. Eind dit jaar worden de Nederlandse frequenties geveild voor het 4G-netwerk, dat volledig gebaseerd zal zijn op internettechniek.

De investeringen in 4G zijn minder groot als destijds met UMTS (een peperdure veiling op het hoogtepunt van de internetbubbel, zeven jaar voordat de eerste smartphone verscheen). Voor 4G zijn geen nieuwe telefoonmasten nodig. Terugverdienen gaat snel: de toestellen en de apps zijn er, en consumenten zijn al verslaafd aan hun smartphones.

Mobiel adverteren

Wereldwijd komt nu 8 procent van het internetverkeer van mobiele telefoons – buiten de Westerse wereld is dat percentage veel hoger. Google hanteert het motto ‘mobile first’ en heeft met Android meer dan de helft van de smartphonemarkt in handen. Googles doel: geld verdienen met advertenties. Het internetbedrijf meldde vorig jaar dat het 2,5 miljard dollar verdiende aan het mobiele web. Die omzet kwam voor het grootste deel van iPhone-gebruikers, die relatief veel internetten.

Google heeft grote verwachtingen van advertenties die aangepast zijn aan de locatie van de gebruiker. Immers: de helft van de hits op Google Maps komt al vanaf een mobiel apparaat. Met de introductie van NFC als draadloze betaalmethode loopt Google wat voor de muziek uit – die technologie ontwikkelt zich trager dan gehoopt. In Barcelona toont Google onder meer de mobiele versie van webbrowser Chrome, die een rechtstreekse link legt tussen de telefoon en je computer.

Dwangmatig online

Smartphones en tablet pc’s beïnvloeden onze manier van leven. Uit onderzoek van Intomart GfK blijkt dat mobiele gadgets in eerste instantie gebruikt worden om overal te kunnen internetten, mailen en in te loggen op sociale netwerken – dat wat we al op een computer deden, maar dan mobiel.

En dat verandert de zaak. Met de wereld in je broekzak worden de online contacten veel frequenter en intensiever. Kijk om je heen: veel smartphone-gebruikers hebben de neiging om continu te ‘checken’ of er nog iets gaande is, bang om iets te missen. En dankzij Twitter kan iedereen continu zijn belevenissen – interessant of oninteressant – de wereld in slingeren. Hetzelfde geldt voor foto’s, video’s en breaking news. Ruim de helft van de tweets komt van een mobiel apparaat. Het is een gouden formule, want deze week verwelkomt Twitter gebruiker nummer 500 miljoen. Op naar het miljard.

Marc Hijink

    • Marc Hijink