Hoogleraren willen met eed wetenschapsfraude voorkomen

Zoals artsen de eed van Hippocrates afleggen, zo zouden alle promovendi tijdens hun promotie een eed moeten afleggen. Dat zeggen drie hoogleraren en leden van De Jonge Akademie vandaag in NRC Handelsblad.

Neurofysioloog Huib Mansvelder, filosoof Ingrid Robeyns en aardwetenschapper Maarten Kleinhans deden die suggestie tijdens een discussie over het voorkomen en opsporen van wetenschapsfraude. Met de eed zouden onderzoekers moeten beloven kernwaarden van de wetenschap in het oog te houden, zoals waarheidsvinding en onderzoek ten bate van de maatschappij.

Sanctie: onderzoekers die knoeien raken titel kwijt

Onderzoekers die tegen de eed zondigen door bijvoorbeeld met gegevens te knoeien, zouden hun doctorstitel kwijtraken, denken deze drie wetenschappers verder. Maar veel belangrijker vinden zij dat zo’n eed een leidraad en ruggesteun kan zijn in het competitieve wetenschapsklimaat waarin de werkdruk hoog is.

Juist dat onderzoeksklimaat baart de drie wetenschappers zorgen. Meer dan het individuele geval Stapel. Bezuinigingen laten de werkdruk steeds verder oplopen, zeggen zij, en het topsectorenbeleid dwingt onderzoekers ertoe steeds vaker met bedrijven samen te werken. Dat kan onderzoekers in de verleiding brengen om “bochten af te snijden”. Om een lastig datapunt te negeren, een controle-experiment achterwege te laten of mee te buigen met wensen van financiers.

Het voorkomen en opsporen van zulke kleinere en grotere vormen van fraude wordt in Nederland nu teveel aan het toeval overgelaten, aldus de wetenschappers. Zij bepleiten onder meer aan elke universiteit een integriteitspersoon die onafhankelijk van de universiteit kan opereren. En colleges wetenschapsethiek voor jonge onderzoekers.

De VS vragen u om integriteit te waarborgen

Het Amerikaanse overheidsorgaan dat zich inzet voor de wetenschap en gezondheid van Amerikanen ontwikkelde een interactieve film waarin bovenstaande afwegingen aan bod komen, die ook in de wetenschapsbijlage van het NRC Handelsblad aan bod komt.

In ‘Het Lab: Het vermijden van Wangedrag bij Onderzoek‘ word je als bezoeker de hoofdpersonages in een interactieve film en neem je beslissingen over onderzoek die op de lange termijn van invloed kunnen zijn. Integriteit staat hierbij voorop.

De simulatie heeft betrekking op onderzoek waarin ‘wangedrag’ vermeden moet worden, zoals de titel doet vermoeden. De gebruiker krijgt de taak om verantwoordelijk om te gaan met gegevens, auteurschap en twijfelachtige onderzoekspraktijken. In de film kun je de rol aannemen van verschillende betrokkenen bij het onderzoek zoals een studenten of een promovendus.

    • Margriet van der Heijden