E-book evangelisten

E-books hebben felle tegenstanders en geduldige fans. Een rondgang langs e-book gelovigen. ‘Het Bureau van Voskuil is zo veel lichter.’

Nu e-books populairder worden, uiten de tegenstanders zich feller dan ooit. „Jezus, wat krijg ik een hoop schuimbekkende oudjes in mijn mailbox die vinden dat e-readers van de duivel zijn”, twitterde Volkskrant-columniste Sylvia Witteman. „Ik word naar aanleiding van mijn pro-e-reader stukje beticht van grofheid, alcoholisme, menopauze, domheid, harteloosheid en nog veel meer.”

Bij een debat over digitale boeken in academisch-cultureel centrum Spui 25 in Amsterdam kwam een aantal bezoekers luidkeels in verzet tegen digitalisering. „Elk boek heeft een aura!”, riep een oudere heer met rood aangelopen gezicht. Hij vreesde straks geen papier meer te kunnen ruiken. Booker Prize-winnares Penelope Lively (79) noemde e-booklezers „bloodless nerds” en de Amerikaanse schrijver Jonathan Franzen (52) vindt e-books zelfs een bedreiging voor de beschaving.

Zijn e-booklezers werkelijk harteloze barbaren? „Ik ben verrukt van zijn klassieke Netscape gevoel!” Ondernemer Oscar Kneppers (45) uit Amsterdam heeft het over de ouderwets aandoende vormgeving van zijn witte Kindle. Hij leest er nu de biografie van Steve Jobs op. „Ik maak er highlights in en zie de highlights van anderen.” Highlights zijn digitale aantekeningen, die mist hij in een gewoon boek. Hij kocht zijn e-reader twee jaar geleden toen hij voor een half jaar naar Spanje vertrok en zich abonneerde op de digitale versies van El Pais en The New York Times. Verspreid door zijn huis liggen ouderwetse boeken in stapels. „Ik zou helemaal overstappen op een e-reader als alle boeken die ik wil lezen op e-book verkrijgbaar zouden zijn.”

Omdat ‘ik heb naar je geüpload’ niet leuk klinkt op een verjaardag geeft Kneppers liever een papieren boek dan een e-book cadeau. Ook doet hij nog graag ontdekkingen in boekwinkels. Maar: „Toen ik nog door bakken met cd’s bladerde om muziek te kopen, dacht ik ook dat dat nooit zou verdwijnen.”

Het is lange tijd moeilijk geweest om enthousiast te raken over e-readers. Grijze, trage en relatief dure apparaten waar nauwelijks Nederlandse boeken voor te vinden waren. Nu zijn er betaalbare e-readers te koop met wifi, waarop na een veeg over het touchscreen vrijwel alle nieuwe Nederlandse titels te lezen zijn. Natasja Oosterloo (30) van ereaders.nl laat enthousiast de Kobo Touch (129 euro) zien die ze zelf gebruikt. Het apparaat is vederlicht, heeft een mat omhulsel dat prettig aanvoelt en een bladspiegel waarvoor bibliofielen hun neus niet hoeven op te trekken. 2,5 miljoen e-books zijn ervoor beschikbaar. Later dit jaar opent ook de Nederlandse e-bookwinkel voor de Kindle, het apparaat waarmee online boekenreus Amazon e-books alledaags maakte in Amerika.

De wereldwijde verkoop van e-readers verdubbelde vorig jaar vergeleken met 2010. Ondertussen groeit de onrust over piraterij. Op torrentsites zijn de nieuwste e-books met duizenden tegelijk in luttele seconden illegaal te downloaden.

Glimscherm

Tim Hinterding (58) uit Vorden groeide op tussen de inkt als zoon van een Rotterdamse drukker. Zelf werkt hij als beeldend kunstenaar met papier. Hij is een e-booklezer van het eerste uur en gaf zelfs een eigen e-book uit. Vier jaar geleden kocht hij bij een aanbieding van deze krant voor 500 euro een iLiad. „Het Bureau van Voskuil is zo een stuk lichter dan op papier.” Op vakantie gaat zijn e-reader mee in plaats van een koffer vol boeken. „Heerlijk, geen glimscherm zoals bij een iPad en omslaan met één hand. Het leest prettiger dan een gewoon boek.”

Toch gaat e-books lezen nog niet helemaal zonder ergernis, zegt Hinterding. Een gekocht e-book is door de beveiliging die erop zit, niet altijd over te zetten op een nieuw leesapparaat. „Ik heb uitgevers gemaild met de vraag of ik de beveiliging eraf mocht slopen zodat ik mijn boeken kon blijven lezen.” Lezers worden zo gedwongen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. „Met een te hoge prijs en te ingewikkelde software maak je de consument een beetje boos. Dat is de bron van piraterij.”

Astrid (37) uit Amsterdam vertrekt op reis naar Azië met 20.000 e-books in haar rugzak. Omdat ze voor haar digitale bibliotheek niet betaald heeft, wil ze liever niet met haar achternaam in de krant. „Sinds ik een e-reader heb, ben ik als een gek gaan lezen.” In de Verenigde Staten kocht ze een Nook, de e-reader van Barnes & Nobles. Daarop waren nog geen Nederlandse boeken te koop.

Docente Nederlands in opleiding Linda Beugelsdijk (29) uit Nieuw-Vennep zette zodra ze een e-reader had vrijwel al haar boeken te koop. „Door mijn papieren boeken te verkopen kon ik de prijs van het apparaat weer terugverdienen.” Dierbare jeugdboeken die waarschijnlijk niet meer als e-book zullen worden uitgegeven, heeft ze gedigitaliseerd. Met een gewone scanner, speciale software en veel geduld. Maar deze boeken wegdoen, kan ze niet over haar hart verkrijgen. „Ze ruiken nog naar vroeger.”

Papieren boeken hebben nog altijd een emotionele lading. Geeft dat hoop voor boekwinkels in het digitale tijdperk? „De muziekwinkels en fotowinkels keken niet vooruit. Die zijn er nu niet meer.” Monique Burger (47), eigenaar van de Nieuwe Boekhandel in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer, omarmt ook het digitale lezen. Haar klanten kopen e-books in haar webshop, soms meteen in de winkel, met wifi.

Burger verkoopt de Kobo e-reader en verwacht veel van de ‘social reading’-functie; op Facebook kunnen gebruikers delen wat ze lezen. Aantrekkelijk voor jonge lezers die thuis zijn op social media. „E-bookkopers worden steeds jonger merk ik.”

Ze springt op om een klant te helpen die een vraag heeft over een luisterboek van Thomas Mann. „Mijn aanwezigheid in de winkel is de toegevoegde waarde. Professionele boekverkopers geven betere aanbevelingen dan een computer.” Kun je van een e-book houden als van een papieren boek? „Never. Een papieren boek is om in je hart te sluiten en nog eens terug te pakken. E-readers zeggen ‘je bent nu op drie procent van je boek’, dat vind ik te koud.”

    • Ebele Wybenga