Details gevaarlijk vogelgriepvirus toch openbaar

Health Department officials wearing protective gear bring culled birds in sacks from a poultry farm after bird flu virus was detected, in Lembucherra area near Agartala, India, Friday, Jan. 27, 2012. More than 2,000 birds were culled in Agartala in the north eastern Indian state of Tripura after reports of deaths of poultry birds in the area, blood samples were collected and examined and H5 strain of avian influenza virus was found, according to the local agency Press trust of India. (AP Photo/Sushanta Das) AP

De gegevens over in het laboratorium gemaakte vogelgriepvirussen die makkelijk zoogdieren besmetten, kunnen het best toch in detail in de wetenschappelijke literatuur worden gepubliceerd. Dat is de uitkomst van technisch overleg bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), op 16 en 17 februari in Genève. Naar de gevaren van die virussen moet opnieuw worden gekeken, concludeerden de 22 aanwezigen.

De belangrijkste vogelgriepdeskundigen en veiligheidsdeskundigen van betrokken overheden waren in Genève bij elkaar. Er waren vier Nederlandse deelnemers, want een van die H5N1-virussen is gemaakt door viroloog Ron Fouchier van het Rotterdamse Erasmus MC.

“De deelnemers in Genève konden de oorspronkelijke en de ingekorte conceptpublicaties lezen”, zegt Fouchier die erbij was. “De conclusie was dat het publiceren van de geredigeerde versies geen waarde heeft voor de wetenschap. De wetenschap in dat gebied zou tot stilstand komen.”

Terwijl het onderzoek draait om de belangrijkste vraag in de influenzavirologie: hoe een griepvirus (influenza) de eigenschap verwerft om makkelijk, via vochtdeeltjes in de lucht, van mens op mens over te springen. Dat moet een virus kunnen om de volgende grieppandemie te veroorzaken. De vraag was ook: kunnen de al jaren rondwarende H5N1-virussen door natuurlijke mutaties die eigenschap verwerven?

Daarover bestond onenigheid onder de virologen. Maar na inzage van de resultaten niet meer, schrijft de WHO.

In december vroeg de Amerikaanse National Science Advisory Board for Biosecurity (NSABB) aan de redacties van Science en Nature om de gegevens over die H5N1-virussen alleen in sterk bekorte vorm te publiceren. De informatie zou in handen van terroristen of schurkenstaten tot gevaarlijke biologische wapens kunnen leiden.

De NSABB erkende het belang van het onderzoek voor de volksgezondheid en stelde voor dat slechts een beperkte groep onderzoekers en volksgezondheidautoriteiten de detailgegevens zou krijgen. Het onderzoek is, volgens de NSABB, nuttig én gevaarlijk.

Maar de deelnemers aan de Geneefse conferentie, onder wie NSABB-voorzitter Paul Keim, concludeerden dat het regelen van beperkte toegang onmogelijk is. Als iets echt dual use is, zegt Fouchier, “blijkt de kennis onder internationale verdragen te vallen, waardoor landen een exportverbod moeten afkondigen.” Er zijn landen waar vogelgriep onder het pluimvee heerst waar de Verenigde Staten nooit dual use gegevens naar wil exporteren.

NSABB-leden hebben de afgelopen weken in discussies en artikelen geschreven dat het bijhouden van de H5N1-mutaties zoals die ‘in het wild’ optreden toch niet verbetert door de nieuwe kennis, omdat de meeste landen de technologie ervoor niet in huis hebben.

“Op de conferentie werd duidelijk dat dat niet zo is.”, zegt Fouchier. “Inmiddels is discussie ontstaan over de vraag hoe gevaarlijk H5N1 eigenlijk is voor de mens en hoe goed de mens-op-mens-besmetting is. De WHO hield het op 59 procent sterfte, maar telde de mensen niet mee die maar een licht griepje kregen. Die zijn er ook. Daarover verschenen vreselijke verhalen, vooral in de Amerikaanse pers. De afgelopen weken zijn er nieuwe gegevens gekomen. De NSABB kan daarom zonder gezichtsverlies een nieuwe afweging maken.” Wim Köhler

    • Wim Köhler