Brussel reikt Robert Mugabe de hand

De EU heeft de sancties tegen Zimbabwe versoepeld, als teken van goede wil. Maar de interne meningsverschillen blijven. Snel weer gaan kiezen (voorstel Mugabe) of eerst een nieuwe grondwet, zoals Tsvangirai wil.

Sancties mochten het nooit heten, maar daaraan liet president Mugabe van Zimbabwe zich weinig gelegen liggen. De timide voorlichting van de EU legde het de laatste jaren af tegen de gewiekste propaganda van de 88-jarige president. Het Westen, orakelde Mugabe, wil het toch al kreunende Zimbabwe economisch op de knieën krijgen en een politieke marionet aan de macht brengen. De Zimbabweanen geloofden de kanonnades van de staatsmedia, en de ‘beperkende maatregelen’ van de EU, zoals de sancties officieel heten, schoten hun doel voorbij.

Vorige week kondigde EU-buitenlandchef Ashton aan dat de EU de reisbeperkingen en bevriezing van tegoeden van Mugabe en zijn naaste steunpilaren versoepelt. 51 personen die nauwe banden hebben met Mugabe of de top van zijn ZANU-PF-partij en 20 aan het regime gelieerde bedrijven zijn van de lijst gehaald. Mugabe zelf en 111 anderen houden hun beperkingen. Het wapenembargo en de bevriezing van ontwikkelingsgelden blijven van kracht.

Volgens Ashton heeft Zimbabwe „vooruitgang geboekt” bij het creëren van een „vruchtbaar klimaat voor vrije, eerlijke, vreedzame en transparante verkiezingen”. Die verbeteringen „verdienen een gebaar van goede wil”, zei de EU-vertegenwoordiger in hoofdstad Harare.

Is de situatie in Zimbabwe echt verbeterd? Economisch wel. Sinds het land begin 2009 besloot de aan gierende inflatie onderhevige ‘Zimdollar’ af te schaffen, liggen de winkels weer vol en is het laatste beetje industrie weer op gang gekomen. De economie groeide in 2011 met 6 procent en een jaar eerder zelfs met dubbele cijfers. De drie jaar geleden aangetreden eenheidsregering van president Mugabe en zijn aartsrivaal Morgan Tsvangirai als premier zorgde ervoor dat scholen en ziekenhuizen na het gewelddadige verkiezingsjaar 2008 heropenden.

Politiek is er minder veranderd. Echt belangrijke beslissingen worden nog altijd buiten de MDC om genomen. Politieke activisten zijn volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch hun leven niet zeker, daders van het verkiezingsgeweld lopen nog vrij rond. Zimbabwe mag door de samenwerking tussen Tsvangirai en Mugabe weer enigszins op gang zijn gekomen, de coalitie zelf zit muurvast en de afspraken uit het politieke akkoord zijn nog lang niet allemaal doorgevoerd.

Volgens Mugabe is het daarom dit jaar tijd voor nieuwe verkiezingen. Alleen „lafaards” durven nu niet naar de stembus, zei hij afgelopen week. Maar Tsvangirai wil dat Zimbabweanen zich eerst, waarschijnlijk in augustus, uitspreken in een referendum over een nieuwe conceptgrondwet. „Lafaards”, repliceerde Tsvangirai gisteren, „weigeren hervormingen door te voeren die tot vrije verkiezingen zullen leiden.”

Precies een jaar geleden lanceerde Mugabe een campagne tegen de „illegale en racistische sancties” van de EU (en de VS) die Zimbabwe arm zouden houden. Overal in het land trokken partijleden langs deuren met een petitie. 2,2 miljoen van de naar schatting 10 miljoen Zimbabweanen zetten – deels onder druk – een krabbel.

Tsvangirai weigerde te tekenen, maar hield wel een pleidooi voor het opheffen van de sancties: ze deden meer kwaad dan goed. Mugabe zei pas weer zaken te willen doen met de MDC als die partij zijn contacten in het Westen zou aanspreken om de sancties in te trekken. Zo dienden de sancties „ironisch genoeg vooral de doelen van Mugabe”, zei minister van Onderwijs David Coltart twee jaar terug al in NRC Handelsblad.

Het Westen heeft laten zien dat het „van goede wil” is, zegt een EU-diplomaat. Maar de versoepeling die Ashton heeft aangekondigd gaat Mugabe niet ver genoeg. „Het is erg tragisch dat de EU nog steeds door enkele van zijn leden, vooral Groot-Brittannië, wordt gebruikt om een neokoloniale agenda na te streven die ZANU-PF uit de macht moet zetten”, zei een partijwoordvoerder.