Aswenteling van Venus versnelt en vertraagt van tijd tot tijd

De aswenteling van Venus is niet constant. Dat is ontdekt met de Venus Express, de Europese satelliet die sinds 2006 rond de gesluierde planeet draait. De waarnemingen van deze satelliet laten zien dat de rotatietijd van Venus in 2007 ruim zes minuten langer duurde dan zestien jaar eerder was vastgesteld. Astronomen suggereren in het februarinummer van Icarus dat de aswenteling periodiek wat vertraagt en versnelt.

Venus heeft een zeer dichte, wolkenrijke atmosfeer die het oppervlak aan het oog onttrekt. Radargolven kunnen er wel doorheen dringen. Daarmee hebben astronomen – vanaf de aarde en met satellieten rond Venus – het oppervlak in kaart kunnen brengen en de duur van de aswenteling kunnen bepalen. Metingen door de radarsatelliet Magellan (1990-1994) gaven een rotatietijd van 243 dagen, 4 uur en 26 minuten. Dat is langer dan de tijd waarin de planeet rond de zon draait: 225 dagen.

De Venus Express heeft een infraroodcamera die ook door de atmosfeer kan kijken en oppervlaktedetails kan waarnemen. Toen Nils Müller en collega’s deze details wilden laten samenvallen met die welke Magellan 16 jaar eerder had waargenomen, bleken ze systematisch 0,1 lengtegraad naar het oosten te zijn verschoven. De oppervlaktedetails vielen wel samen bij de aanname dat de rotatietijd met 6,5 minuut was toegenomen.

De oorzaak van deze toename zou de atmosfeer van Venus kunnen zijn. Die is aan het oppervlak 90 maal zo dicht als aan het aardoppervlak en gedraagt zich daar bijna als een vloeistof. Bovendien draait die atmosfeer heel snel rond de planeet. Modellen van de Venusatmosfeer laten zien dat er als gevolg van de wrijving aan het oppervlak op den duur daglengtevariaties tot een kwartier zouden kunnen optreden.

Andere, externe invloeden zouden de aantrekkingskracht van de zon en de aarde kunnen zijn. De invloed daarvan is bij een trage aswenteling groter dan bij een snelle. De aarde en Venus naderen elkaar periodiek tot op 38 à 45 miljoen kilometer en ook deze ‘ontmoetingen’ kunnen de aswenteling van Venus ietwat versnellen en vertragen.

George Beekman

    • George Beekman