Alle kunst is gemaakt van deze kavel vlas

Vormgever Christien Meindertsma kocht een kavel vlas en maakte daar verf, stoelen, kleding en poefen van. Eerder liet ze al zien wat je kan maken van één varken. Of van de wol van één schaap.

„Het is toch hartstikke duur om zo’n hele kavel vlas te kopen?” Een groepje Zeeuwse vrouwen loopt verbaasd over de tentoonstelling Vlas (Kavel Gz 59-west) van Christien Meindertsma. Ze hebben een camping in de buurt en krijgen een rondleiding van het Zeeuws Museum zodat ze hun gasten erover kunnen vertellen. De groene verf op de muur, de composteerbare stoel, de Zeeuwse linnen klederdracht, de tafels van pulp en de poefen van touw: alles gemaakt van één kavel vlas die Meindertsma kocht van een Nederlandse vlasboer in de Flevopolder. Niets ging verloren.

„Meindertsma is een succesvol vormgever”, legt de medewerker van het museum uit aan de campingeigenaressen. „Ze is nog maar dertig, maar haar werk hing al in het MoMA in New York en van het geld van een designprijs betaalde ze de kavel van 30.000 euro.” De vrouwen laten het linnen bewonderend door hun handen glijden. Een van hen had vroeger zelf een vlasboerderij. Door de concurrentie uit het buitenlandse verbouwen steeds minder Nederlandse boeren vlas. Reden voor het museum om Meindertsma te vragen innovatieve producten te bedenken die het gewas in Nederland weer interessant zouden kunnen maken.

Tegelijkertijd heeft Meindertsma een solo-expositie in het Textielmuseum in Tilburg. Daar is natuurlijk PIG 05049 te zien, het project waarmee ze internationaal bekendheid verwierf. Ze volgt daarin de weg van één geslacht varken en fotografeerde de 185 producten waarin het dier werd verwerkt. Een aantal daarvan ligt uitgestald in Tilburg: sigaretten, een kogel, kauwgum, kinderschoenen, een hondenbot, spekkies, lucifers en tandpasta. Ook one sheep sweater, haar afstudeerproject aan de Design Academy Eindhoven in 2003, is onderdeel van de expositie: wollen truien, elk gemaakt van de wol van één schaap. Het nummer van het schaap staat linksonder op de trui in zwarte letters die matchen met de foto’s van schapen aan de muur.

Wat kun je maken van één kavel vlas, één varken of de wol van één schaap? Een terugkerend thema dat Meindertsma’s interesse laat zien in het productieproces en de herkomst van producten. Daarmee was zij negen jaar geleden haar tijd vooruit, inmiddels past het in de wijdverbreide trend van ambachtelijkheid. Op de menukaart van bijna elk hip restaurant prijken tegenwoordig zinnen als „sla uit eigen groententuin” en „vlees van de boer uit de buurt”. Wat in sommige van die restaurants geforceerd overkomt, is bij Meindertsma meer dan een truc. Ze registreert zonder te uitleggerig te zijn en geeft geen oordeel. Kijk, er is varken verwerkt in het biertje dat u drinkt, de shampoo in uw haar en de ketting om uw nek. Maar of dat nou erg is, dat mogen we vervolgens zelf beslissen.

Bovendien doen haar ontwerpen het ook goed zonder verhaal. De stoel van vlas is dan misschien wel biologisch afbreekbaar, hij is vooral erg elegant. Letters en nummers op de producten dienen een conceptueel doel, maar zijn ook typografisch interessant. En ook de film over het productieproces van vlas die zij maakte met Roel van Tour – in beide musea te zien – is meer dan educatief. Ja, je ziet het zaaien, plukken, roten, persen, zwingelen, hekelen, opbomen, spinnen, weven en touwslaan van het vlas en wordt zo heel wat wijzer. Maar tegelijk kijk je naar een kunstwerk.

Bijvoorbeeld als de camera inzoomt op haarstrengen van vlas of als een extreem hoog camerastandpunt de kavel transformeert tot een abstract veld waarin de oogstmachine als een soort Pac-Man felgroene rechte lijnen maakt in een donkergroen vierkant. Die verschillende perspectieven komen ook weer terug in de producten. Op theedoeken van vlas heeft Meindertsma de kavel geweven zoals je die ziet vanuit de lucht, maar ook de witte bloeiende vlasplant van dichtbij. Die theedoeken worden verkocht in gelimiteerde editie, zolang de vlasoogst van één kavel strekt.

Christien Meindertsma. T/m 3/6 in Audax Textielmuseum Tilburg.Vlas (Kavel Gz 59-west). T/m 23/9, Zeeuws Museum, Middelburg. Inl: christienmeindertsma.com