'Wij wilden laten zien hoe betrokken wij werken'

Al jaren zijn er op televisie programma’s over ziekenhuizen te zien. Maar het VU medisch centrum lijkt nu een stap te ver te zijn gegaan. Gisteren was de eerste aflevering te zien van 24 uur: tussen leven en dood.

Het leek de ziekenhuisdirectie een goed idee: inzicht bieden in de dagelijkse werkzaamheden van de hulpverleners van het VU medisch centrum (VUmc). In de hoop op een beter begrip van het grote publiek voor de vaak lastige omstandigheden waarin zij werken. Van kwade opzet was en is geen sprake, benadrukte Elmer Mulder, voorzitter van de raad van bestuur van het VUmc, gisteren in een allerijl opgestelde persverklaring: „Wij willen vooral laten zien hoe betrokken onze medewerkers zijn en hoe ze goede zorg leveren op de SEH [spoedeisende hulp, red.] van VUmc.”

Maar in plaats van lof oogst het Amsterdamse ziekenhuis vooral hoon en afschuw. Door medewerking te verlenen aan het realityprogramma 24 uur: tussen leven en dood zou het ziekenhuis moedwillig de privacy van patiënten hebben geschonden. Zowel het College Bescherming Persoonsgegevens als de Inspectie voor de Gezondheidszorg eist opheldering, lieten beide instanties gisteren weten. Minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) moet dinsdag tekst en uitleg geven tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer.

Actualiteitenrubriek Nieuwsuur liet gisteravond opnieuw bezoekers van het VUmc aan het woord, aan wie pas om toestemming was gevraagd nadat er beelden van hen waren gemaakt. Een man die met zijn 16-jarige dochter zonder toestemming is gefilmd, heeft inmiddels een klacht tegen het ziekenhuis ingediend. Het VUmc zegt de gang van zaken te betreuren en heeft de vader en de dochter excuses aangeboden.

De eerste aflevering van het programma zou op woensdagavond 7 maart worden uitgezonden. In overleg met het ziekenhuis en producent Eyeworks besloot RTL4 de eerste van acht afleveringen gisteravond al uit te zenden. „Hiermee krijgt de kijker vanavond al de kans om zelf een oordeel te vormen over de discussie die in de media wordt gevoerd over het programma.” De zender benadrukt dat alle getoonde patiënten nogmaals toestemming hebben gegeven voor de uitzending.

Medisch ethicus Erwin Kompanje van het Eramus MC in Rotterdam bekeek de op voorhand omstreden uitzending. Hij werd slechts bevestigd in zijn vermoedens, zegt hij. „Hier is de privacy met voeten getreden. Ik zag een man die met een bebloed hoofd op een brancard werd binnengereden, en wezenloos de camera in staarde. Het is onmogelijk dat hij vooraf toestemming heeft gegeven om hem te filmen.” Kompanje hekelt ook de rol van het ondersteunende tv-personeel. „Dat zijn burgers zoals u en ik die niet betrokken zijn bij de medische behandeling, maar op de achtergrond doodleuk meeluisteren met wat een vertrouwelijk gesprek zou moeten zijn. Dat is ongehoord.”

Ook de landelijke artsenfederatie KNMG meent dat het VUmc in strijd met de wet en de professionele norm heeft gehandeld. In een richtlijn uit 2010 staat dat een patiënt vooraf toestemming moet geven voor tv-opnames. „Er mogen dus geen opnamen gemaakt worden van patiënten die niet in staat zijn om toestemming te geven”, meldt de richtlijn. Bij mensen die zich melden bij de spoedeisende hulp is dat negen van de tien keer het geval, zeggen betrokkenen.

In de Wet geneeskundige behandelovereenkomst staat volgens de KNMG bovendien dat derden niet aanwezig mogen zijn bij een behandeling, „tenzij de patiënt ermee heeft ingestemd dat de verrichtingen kunnen worden waargenomen door anderen”.

Voordat de camera’s gingen draaien, is volgens het ziekenhuis, de zender en de producent aan 215 bezoekers van de spoedeisende hulp gevraagd „om hun medewerking te verlenen aan het programma”. Een ruime meerderheid – 150 bezoekers – zou toestemming hebben verleend. Toch besloten Eyeworks en RTL gisteren naar aanleiding van alle ophef een meldpunt te openen voor patiënten die vragen hebben over de komende uitzendingen.

Patiëntenfederatie NPCF is „boos en verontwaardigd” dat het VUmc tv-camera’s heeft toegelaten. Het ziekenhuis is geen filmset, stelt directeur Wilna Wind. „Je mag kwetsbare patiënten nooit in zo’n positie brengen. Is het niet om juridische redenen, dan wel uit fatsoen. Het argument van het VUmc dat zij integer hebben gehandeld en mensen zelf kunnen beslissen, is onzin.”

Wind hoopt dat de resterende uitzendingen alsnog worden geschrapt, onder druk van het VUmc. „Ik had gehoopt dat het ziekenhuis nu al had gezegd: sorry, we hebben de plank misgeslagen. Maar in plaats daarvan is het: volle kracht vooruit.”

    • Mark Hoogstad