Waarom een Nederlandse vlag bij de visboer?

Gijs Molenaar (28) uit Amsterdam stuurt een korte e-mail: „Waarom hangt er altijd een Nederlandse vlag bij een visboer?”

Dat heeft te maken met de vangst van Hollandse Nieuwe, de eerste, nieuwe haring van het seizoen.

Sinds de achttiende eeuw vierde men vóór het vertrek van de schepen Vlaggetjesdag. Dat gebeurde in Vlaardingen, destijds de belangrijkste Nederlandse haven voor haringvisserij. Tot de Tweede Wereldoorlog was dit een vrij sobere gebeurtenis, schrijft visserijhistoricus Peter Zuydgeest in zijn boek Het zout verzouten. Van festiviteiten aan de wal was nog geen sprake. Na 1945 groeide Vlaggetjesdag uit tot een feestelijk evenement.

De vissersschepen die voor de nieuwe haringvangst in de haven klaarlagen, werden opgepoetst en met vlaggetjes versierd. Ook in de havens van IJmuiden en Scheveningen werd na de Tweede Wereldoorlog vlaggetjesdag gevierd. „De vissers waren blij, er kwam weer brood op de plank. De vlag kon in de top”, zegt Katwijker Arie Kraayenoord (71), van 1954 tot en met 1977 visser en daarna visserijonderzoeker (tot en met 2005). „En als de eerste haring aan wal was, ging ook bij de vishandelaar de vlag uit. Dat is een traditie geworden.”

Tegenwoordig laten veel visverkopers de vlag na het begin van het haringseizoen hangen, dat gebruik is er in de loop der jaren ingeslopen.

Op vooroorlogse foto’s uit de beeldcollectie van Museum Vlaardingen is de Nederlandse vlag te zien bij vishandelaren, laat conservator Alex Poldervaart per e-mail weten. „Het gaat hier om het versterken van de Hollandse identiteit door een ‘echt Hollands’ product te verkopen. Een wapperende vlag is dan onontbeerlijk om de klanten daarop te wijzen.”

Vishandelaren tonen de vlag waarschijnlijk sinds het begin van de twintigste eeuw, zegt Zuydgeest. In de negentiende eeuw was het nog gebruikelijk om – ter viering van de nieuwe haringvangst – een zogeheten haringkroon op te hangen bij de viszaak: een opgetuigde kroon gemaakt van beschilderde blikken haring.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl

    • Steven Verseput