Krioelen met Paques

Paques in Balk is gespecialiseerd in

de winning van reststoffen uit afvalwater en -gas van de industrie. Een innovatief familiebedrijf dat is uitgegroeit tot wereldmarktleider.

©Foto: Hoge Noorden/ Jacob van Essen 14-02-2012 De montage van modules voor het reinigen van verschillende vloeistoffen in Balk bij Paques Paques staat bekent om haar groene technische oplossingen Foto:HogeNoorden/Jacob van Essen

Bacteriën doen het werk. „Wij doen niet anders dan wat de natuur doet”, vertelt algemeen directeur Rob Heim in zijn bescheiden werkkamer in het al even bescheiden kantoorpand van Paques aan een rustig industrieterreintje in het Friese Balk.

„Wij bouwen huizen voor bacteriën. Reactoren waarin ze zich prettig voelen en waar ze hun werk optimaal kunnen doen.” Dat werk is eenvoudig gezegd: het opeten van organische verontreinigde stoffen, waarbij biogas vrijkomt.

De stoffen die worden gewonnen zijn bijvoorbeeld fosfaat, zwavel en zware metalen als koper die kunnen worden hergebruikt. De bacteriën groeien in korrels in een gesloten omgeving van het reactorsysteem. Daar heerst een optimaal klimaat waarin ze goed gedijen: het is er warm (30-35 graden) en ze hebben er voldoende eten.

Heim vindt het belangrijk dat de bacteriën niet gemanipuleerd worden. „Zoals ze in de natuur voorkomen, zo gebruiken we ze. Waarom zou je eraan sleutelen? De natuur is zo bijzonder.”

Heim is sinds vijf jaar directeur van Paques, wereldmarktleider op het gebied van anaërobe (zuurstofloze) waterzuivering. Hij verwacht dat de omzet dit jaar groeit naar een kleine 60 miljoen euro.

Behalve in het Friese Balk heeft het bedrijf vestigingen in China (Shanghai), Canada (Toronto) en Brazilië (Piracicaba). Ook in India wordt dit jaar een vestiging geopend. In de ronde kantoorhal in Balk staat een glazen kast met diverse onderscheidingen en prijzen. In het midden hangen aan het plafond enkele kleurenfoto’s van het productieproces.

Het verhaal van Paques, genoemd naar oprichter Jos Pâques, is bijzonder. Begin jaren tachtig zag hij op televisie wetenschapper Gatze Lettinga praten over waterzuivering met behulp van bacteriën waarbij biogas vrijkomt. De volgende dag stapte Pâques in de auto en reed naar Wageningen.

Wat toen in kleine potjes op een researchafdeling werd getest, gebeurt nu in reactoren met een diameter van vijftien meter en een hoogte van 28 meter. Ze zijn er voor diverse typen bacteriën en voor verschillende milieuvriendelijke processen. Kleine korrels waarin miljoenen bacteriën krioelen doen daar hun werk. Jos Pâques kreeg vorige maand een eredoctoraat van de TU Delft voor „toonaangevend ondernemerschap en innovatieve inspanningen op het gebied van water- en energieprocessen”.

De kernactiviteit is nog steeds de anaërobe waterzuivering. Wereldwijd staan er ongeveer 870 anaërobe bioreactoren van Paques in de papier- en voedingsmiddelenindustrie, leerlooierijen, brouwerijen en de chemische industrie. „Gezamenlijk produceren ze een hoeveelheid biogas die gelijk is aan wat twee miljoen Nederlandse huishoudens aan aardgas nodig hebben”, meldt Heim.

Aan de overkant van het kantoor staan de vijf fabriekshallen van Paques. De onderneming (350 werknemers, van wie de helft in Shanghai) voert het gehele proces zelf uit, van ontwerp tot productie. Er zijn eigen ontwerpers voor de reactoren, procesengineers die ze bouwen, een eigen onderzoeksafdeling en mensen die de kunststof onderdelen van de bioreactor in twee grote hallen vervaardigen. Bij de ontwikkeling van producten wordt intensief samengewerkt met Nederlandse en buitenlandse universiteiten. Carl Schultz, manager marktontwikkeling, vertelt dat Paques het enige bedrijf is dat bioreactoren „aan de lopende band” maakt.

„Hier begint het”, zegt Schultz als hij de deur opent van de laboratoriumruimte. Daar staan onder meer twee bakken waarin een stuk of vijftien ‘bekers’ continue onder druk heen en weer worden geschud. Ze zijn gevuld met afvalwater en korreltjes vol bacteriën.

Schultz: „Dit is de eerste stap in het proces. Hier meten we de hoeveelheid biogas die in een dag wordt gewonnen en de snelheid waarmee de vervuiling in het water wordt afgebroken.” Potentiële klanten kunnen hun afvalwater hier laten analyseren. In een andere ruimte staan grote glazen kasten met slangen en hoge cilinders waarin rode bacteriën zich voleten.

Voortdurend innoveren is cruciaal voor Paques. Minimaal tien procent van het budget gaat er aan op. Vrij veel, waar de meeste bedrijven doorgaans niet verder komen dan drie tot vijf procent.

Nieuwe technologieën ontstaan in samenspraak met universiteiten, klanten en overheden. Onderzocht wordt bijvoorbeeld welke bacteriën in welke omgeving voorkomen en wat ze doen. Zo zijn er die stikstofverbindingen onttrekken aan afvalwater.

Paques ontwierps ook een bioreactor waarmee metalen en sulfaat uit afvalwater worden herwonnen. Bij de patatfabrieken van Aviko in het Gelderse Steenderen en in het Limburgse Lomm wordt fosfaat als struviet teruggewonnen uit afvalwater (1000 ton per jaar). Dit wordt als meststof in Duitsland hergebruikt in de landbouw.

Een andere technologie is biologische gasontzwaveling, waarbij het sulfide uit het gas als elementair zwavel wordt teruggewonnen. Deze hydrofiele biologische zwavel zou als meststof een bredere toepassing verdienen in de landbouw, vindt Heim.

De 145 bioreactoren van Paques kunnen jaarlijks 20.000 ton biozwavel leveren. Dat is 1 procent van de totale chemische zwavel die de landbouw nu gebruikt. Het bedrijf experimenteert met ingedikte zwavel die boeren kunnen aanlengen met water en zo over de landerijen kunnen sproeien.

Heim: „Biozwavel is ook geschikt als fungicide” (middel tegen schimmels, red.). „Maar certificering duurt lang en kost veel geld. We spreken nu met partners die ons hierbij willen assisteren.”

Karin de Mik