Kochs bestseller 'Het diner' laat zich niet vertalen naar een toneelversie

Het diner van Herman Koch, door Hummelinck Stuurman Theaterbureau. Bewerking en regie: Kees Prins. Gezien: 23/2. Inl. hummelinckstuurman.nl.

Het is een hachelijke onderneming, Kees Prins’ toneelbewerking van Het diner. De spanning in die bestseller van oud-Jiskefet collega Herman Koch zit hem in het perspectief en in de slimme opbouw met schokkende wending. Om die verrassing echter op toneel over te brengen, terwijl je je daar tegelijk aan dramatische wetten te houden hebt, blijkt onmogelijk.

Het diner gaat over Paul Lohman, een bittere ex-leraar, die een grote afgunst koestert jegens zijn broer, de succesvolle politicus Serge. In het boek leren we hem aanvankelijk kennen in liefdevolle scènes met zijn echtgenote, Claire. Ze maken zich op om een avond te dineren met Serge en diens labiele vrouw Babette. Tijdens dat ongemakkelijke diner, waar nauwelijks verholen wrok onder ieders beschaafde voorkomen sluimert, komt een gruwelijk familiegeheim uit – een gezamenlijke gewelddaad van hun beider zoons. Hoe gaan deze vier dit in vredesnaam met elkaar oplossen?

Omdat Paul de verteller is in Het diner, gaat de lezer aanvankelijk geheel met hem mee. Om pas langzamerhand tot het gruwelijke besef te komen dat hij behoorlijk gewelddadig is en misschien zelfs wel gestoord. En Claire, over wie hij zo liefdevol spreekt, is mogelijk nog erger.

In de roman kan het cynisme van Paul, op toneel gespeeld door Kees Hulst, nog een geestige innerlijke monoloog zijn. Maar omdat hij op toneel die gedachten uit moet spreken, is hij al vrij gauw een onuitstaanbare vent. Renee Fokker speelt Claire van het begin af aan als kille, berekenende bitch.

Dat maakt het onmogelijk om met dit stel mee te leven. Serge lijkt in de roman, door de ogen van Paul, de slechterik, maar blijkt dat niet te zijn. Maar omdat Porgy Franssen hem, overigens voortreffelijk, speelt zoals Koch hem heeft geschreven, als de klootzak die hij volgens Paul is dus, biedt dit personage het publiek evenmin soelaas. Lies Visschedijk is geestig als Babette, maar ook zij is niet iemand voor wie je sympathie voelt.

Het diner heeft scherpe, soms geestige teksten, en er wordt overtuigend geacteerd. Maar bijna twee uur kijken naar vier oervervelende types is helaas een onoverkomelijk euvel.

    • Herien Wensink