Hokken in een Berlijns paleis

Op het Duitse presidentschap rust geen zegen. Nadat Horst Köhler in 2010 uit eigen beweging voortijdig was opgestapt en zijn opvolger Christian Wulff daartoe deze maand feitelijk werd gedwongen, is nu Joachim Gauck, de beoogde nieuwe Bundespräsident, in opspraak gebracht. Hij woont samen met een vrouw terwijl hij formeel niet is gescheiden van zijn echtgenote.

Sommige politici en andere deelnemers aan het maatschappelijk debat eisen dat de voormalige dominee met zijn vriendin trouwt en zo een einde maakt aan zijn wilde Ehe. Hokken in een paleis, slot Bellevue te Berlijn, dat kan niet, zo verluidt het onder meer bij leden van regeringspartij CSU, de Christlich-Soziale Union. Ook al wonen Gauck en zijn wettige echtgenote al sinds 1991 niet meer bij elkaar.

Hier is dus de morele vraag aan de orde welke eisen aan het privéleven van een politicus mogen worden gesteld, in dit geval het gekozen staatshoofd. Nederland heeft op dit terrein enkele affaires gekend. De VVD’er Sydney van den Bergh, weduwnaar, moest in 1959 onder druk van premier De Quay (Katholieke Volkspartij) en zijn eigen partij aftreden als minister van Defensie toen uitkwam dat hij een verhouding had met een getrouwde Amerikaanse vrouw (hij is later met haar getrouwd). Veel recenter, in 2010, moest CDA’er Jack de Vries als staatssecretaris van Defensie opstappen toen bleek dat hij, als getrouwd man, een relatie had met zijn adjudant. Dat was in strijd met de gedragsregels van Defensie.

De relatie van de partijloze Gauck met een journaliste is geen geheim. Dat was het ook niet toen hij, zowel in 2010 als nu, werd gekandideerd voor het presidentschap. Het ligt dus voor de hand om te zeggen: waar bemoeien die politici en die anderen zich mee? Daarop valt, bezien door Nederlandse bril, wel wat af te dingen. Het Duitse staatshoofd heeft een grotendeels ceremoniële functie, vergelijkbaar met die van de Koning in Nederland. Het is zeer de vraag of de Nederlandse koning of koningin zich de situatie zou kunnen veroorloven waarin Gauck zich bevindt. Ook al omdat dit bij internationale betrekkingen, zoals staatsbezoeken, problematisch zou kunnen zijn.

Het zou dus handig zijn als Gauck deed wat hij al eerder suggereerde: formeel scheiden van zijn echtgenote en trouwen met zijn vriendin. Maar dat is wat anders dan het van hem eisen, zoals het Bondsdagslid Geis (CSU) heeft gedaan. Presidenten horen hun (vorige) ambt niet te bezoedelen met vriendendiensten, waarover Wulff is gestruikeld. Maar buiten hun ambt hebben ze in principe het recht om hun privéleven in te richten zoals ze zelf wensen.