Beest van Malmö nu voetbaldier

De autobiografie van de Zweedse voetballer Zlatan Ibrahimovic geeft een intieme inkijk in het rauwe leven van een trotse, recalcitrante en onuitstaanbare zonderling uit Malmö.

AC Milan's Zlatan Ibrahimovic celebrates after scoring against Novara during their Italian Serie A soccer match at the Piola stadium in Novara January 22, 2012. REUTERS/Alessandro Garofalo (ITALY - Tags: SPORT SOCCER) REUTERS

Zlatan Ibrahimovic met David Lagercrantz: Ik, Zlatan. Ambo, 334 blz. € 19,90.

Autobiografieën van topsporters stellen vaak teleur. Op jonge leeftijd hebben zij, in de woorden van de Zweedse voetballer Zlatan Ibrahimovic, geleerd hun buitengewone prestaties om te zetten in levenswijsheden als ‘de bal is rond’. De risico’s die zij hebben genomen om de top te bereiken, hun meedogenloze karakter, een over-mijn-lijk mentaliteit, worden onder invloed van de media en de public relations-industrie verwerkt tot platitudes als hard werk, sympathieke collega’s en inspirerend leiderschap van een mentor.

De beste tennissers van de afgelopen jaren beheersen dit mechanisme als geen ander. Op de baan staan Novak Djokovic, Rafael Nadal en Roger Federer elkaar naar het leven, maar meteen na afloop prijzen ze hun tegenstander de hemel in als ‘een van de beste spelers ooit’, dat wil zeggen nadat ze de sponsors hebben bedankt die hun overwinning mogelijk hebben gemaakt. De gladiator als gentleman. Keurig.

Zlatan Ibrahimovic weigert dit spel mee te spelen. Zijn autobiografie, uit het Zweeds in het Nederlands vertaald onder de titel Ik, Zlatan, geeft de lezer waarop hij hoopt: een intieme inkijk in het rauwe leven van een begaafde, trotse, recalcitrante en onuitstaanbare zonderling, die zich dankzij zijn voetbaltalent heeft opgewerkt van immigrantenzoon in een woonkazerne in een buitenwijk van Malmö tot een superster in een kapitale villa in dé elitebuurt van die stad.

De scène waarin Zlatan met zijn vriendin Helena op huizenjacht gaat, geeft een ongeëvenaard inkijkje in de mores van de nieuwe rijken. Ze hebben hun oog laten vallen op een villa die niet te koop is en bovendien net bewoond door een echtpaar dat niet van plan is te vertrekken. Daar nemen zij geen genoegen mee. Via een vriendin nodigen zij zichzelf uit op de koffie bij het koppel, dat hen een rondleiding geeft in hun droomhuis.

Zlatan: ‘In het begin liep ik alleen maar met Helena te kijken. ‘Leuk, leuk, wat hebben jullie het hier mooi.’ Ik gedroeg me en was beleefd en zo. Maar bij de koffie kon ik me niet meer bedwingen. ‘Wij zijn hier omdat jullie in ons huis wonen,’ zei ik, en toen moest die man lachen, zo van: ‘hartstikke leuk, ja, nou, met mij kon je nog eens lachen.’ Het was ook in zekere zin grappig, een soort filmrepliek. Maar ik ging door: ‘Jullie mogen het best grappig vinden maar ik méén het. Ik wil het huis kopen. Ik zal zorgen dat jullie tevredengesteld worden, maar wij moeten en zullen het krijgen.’

De eigenaar stribbelt tegen, maar daar komt een eind aan als hij verneemt dat Zlatan en Helena bereid zijn diep in de buidel te tasten: bijna vier keer de prijs die zij er vier jaar geleden voor betaalden.

Schoonmaakster

Ibrahimovic groeide op in een multicultureel milieu in een buitenwijk van Malmö, als kind van een gebroken gezin. Zijn Bosnische vader was werkzaam in de bouw en verdronk zijn heimwee in alcohol. Zijn Kroatische moeder verdiende de kost als schoonmaakster en liet haar kinderen aan hun lot over. Voetbal betekende voor hem de ontsnapping aan het criminele leven waartoe hij veroordeeld leek te zijn, zoals Afro-Amerikanen in de Verenigde Staten zich aan het getto van Amerikaanse steden wisten te ontworstelen door zich toe te leggen op basketbal, football en, in mindere mate, honkbal. Zelfs zijn kledingstijl, het trainingspak, was identiek aan die van zijn Amerikaanse geestverwanten.

Door zijn begenadigde voetbaltalent en zijn wilskracht wist hij de top te bereiken: Malmö FF, Ajax, Juventus, Internazionale, Barcelona, AC Milan. Wie hem vorige week zag spelen tegen Arsenal weet dat hij op 30-jarige leeftijd nog niets aan drive heeft ingeboet: schitterende steekpasses, dwingende aanwezigheid, explosieve ontlading na een slecht ingeschoten maar benutte penalty, oeverloos gepraat tegen de scheidsrechter. De camera houdt bovendien van hem. Tijdens dode spelmomenten zagen we hem voortdurend prominent in beeld. Met zijn knotje en artistiekerige baard lijkt hij ieder moment het voetbalveld te kunnen inwisselen voor een kunstenaarsbestaan.

Over zijn odyssee langs de verschillende clubs valt veel te zeggen, maar voor Nederlandse lezers is misschien vooral zijn periode bij Ajax (2001-2004) van belang. Het werd geen vrolijk verhaal. Van Malmö naar een rijtjeshuis in Diemen was een grote stap.Vanwege zijn achtergrond was hij allesbehalve voorbereid op een zelfstandig leven in het buitenland. De voetbalcultuur van Ajax, met zijn nadruk op discipline en teamgeest, was wezensvreemd voor de straatvoetballer die speelde op intuïtie en brute kracht.

Diemen

In Diemen verpieterde hij, met het voetbal wilde het aanvankelijk niet vlotten. Onder trainer Co Adriaanse veroverde hij geen basisplaats. Na diens vertrek ging het onder diens opvolger Ronald Koeman aanvankelijk niet veel beter. Technisch directeur Leo Beenhakker sprak Zlatan op zijn kantoor in de Arena dikwijls moed in. Na het vertrek van Beenhakker nam Louis van Gaal diens functie over.

Zijn spel ging langzaam vooruit, maar bij Ajax voelde hij zich nooit thuis. Misschien kwam het door de persoonlijkheden. Van Gaal dacht in spelsystemen, rugnummers, functioneringsgesprekken, gedragsregels en zitten in een kringetje met de selectie om een ruzie met medespeler Rafael van der Vaart (‘een behoorlijk arrogant type’) uit te praten. Dat was allemaal nieuw voor Ibrahimovic, die handelde naar de wetten van het straatvoetbal van Malmö: pingelen, de show stelen, schelden en zo nu en dan een beuk uitdelen. Als het even kon nam hij daarom de wijk naar Zweden, waar hij zich overgaf aan vertrouwde activiteiten: bommetjes gooien, stelen en rondscheuren in een sportauto.

En toch, er knaagde iets. Bij zijn moeder was het een chaos, zijn vader zat ’s avonds in een alcoholische roes met een koptelefoon naar Balkanmuziek te luisteren. Op een dag, vlak voor kerstmis, werd het hem allemaal te veel. Hij belde een vriendin, de 11 jaar oudere zakenvrouw Helena, die zich in haar buitenhuis over hem ontfermde. Zij leerde hem onder meer wat visbestek is en dat hij een glas wijn niet als melk in één slok achterover moest gieten. Met haar keek hij voor het eerst naar Zweedse thrillers; het begin van een huiselijk bestaan.

In die tijd leerde hij ook zijn zaakwaarnemer Mino Raiola kennen. Deze Italiaanse immigrantenzoon uit Haarlem stelde hem tijdens hun kennismakingsgesprek de vraag of hij de beste van de wereld wilde worden of veel geld wilde verdienen. Zlatan: ‘De beste van de wereld.’ Raiola: ‘Goed zo! Want als je de beste van de wereld wilt worden, komt de rest vanzelf.’

Was zijn periode bij Ajax toch nog ergens goed voor. Met Helena en Raiola aan zijn zijde kon hij de wereld aan.