'24 uur' is zoveelste vorm van voyeurisme

RTL 4 had minstens drie goede redenen om de eerste aflevering van reality soap 24 uur: tussen leven en dood gisteravond al uit te zenden, twee weken eerder dan gepland.

Na een uitzending van Nieuwsuur (NOS/NTR) waarin medische ethici en gefilmde bezoekers van de spoedeisende hulp van het VUmc in Amsterdam het programma hadden bekritiseerd, was het goed om te laten zien waar we het eigenlijk over hebben. Eventuele juridische consequenties hadden zich nog niet uitgekristalliseerd. En voor de kijkcijfers kon het vast ook geen kwaad.

Vanuit een oogpunt van medische ethiek staat vooral ter discussie of het beroepsgeheim geschonden wordt, als camera’s de behandeling van patiënten tot in de regiekamer observeren, ongeacht of daar opnamen van worden gemaakt. De meeste deskundigen en ook de voorzitter van de landelijke artsenfederatie KNMG vinden van wel, de leiding van VUmc meent ongeveer als enige dat het geen probleem hoeft te zijn.

Die stelde gisteren dat er op een enkele uitzondering na altijd tevoren om toestemming is gevraagd. Nieuwsuur verzamelde tot nu toe vier boze patiënten bij wie dat niet het geval was. Producent Reinout Oerlemans, die vanmorgen aankondigde programma’s te gaan presenteren voor de Avro, meende gisteren in RTL Boulevard dat er geen sprake was van een verborgen camera-actie. Toch lijkt er zo veel mis te zijn gegaan in de communicatie, dat je de camera’s de facto wel verborgen moet noemen.

Ook het feit dat medewerkers van productiemaatschappij Eyeworks in witte jassen over de afdeling liepen, lijkt achteraf geen handige zet in de propagandaoorlog die nu is losgebarsten.

Documentaire- en televisiemakers moeten soms wel filmen voordat ze betrokkenen om toestemming hebben kunnen vragen. Zo ging dat ook bij de sinds 1999 lopende serie over spoedeisende hulp Ingang Oost (EO). Het verschil is dat daar de cameraploegen als zodanig herkenbaar waren en niemand zich dus in de maling genomen kon voelen. Verborgen camera’s hebben zin en zijn toegestaan, ethisch en juridisch, als je daarmee een belangrijker doel dient, dat niet op een andere manier bereikt zou kunnen worden: het ontmaskeren van een misdadiger of een corrupte politicus, bijvoorbeeld.

Het resultaat van 24 uur: tussen leven en dood wijst totaal niet in die richting. Het is gewoon weer een voyeuristisch medisch programma met voorlichting als alibi. Daar is veel vraag naar bij het kijkerspubliek.

De op afstand bestuurde camera’s voegen niets toe aan de armen uit de kom of bloedende hoofden. Het programma is niet bijzonder genoeg om zo tegen de ethische grenzen aan te schurken. Het is wel veel goedkoper om te maken.

Interessant is vooral de hoge toon waarop in de media van mening wordt verschild over het verre van belangrijke programma. In een vinnig debatje gisteren in Nieuwsuur tussen presentator Mariëlle Tweebeeke aan de ene kant en de leiding van VUmc en de producent aan de andere kant, bleek een open zenuw te zijn geraakt. De medici en de televisiemaker voelden zich ten onrechte aangeklaagd, want ze hadden toch alleen maar goede bedoelingen. Patiënten en namens hen Tweebeeke vonden dat ze belogen en bedrogen werden. In ieder geval valt te constateren dat het programma geen positieve bijdrage levert aan het imago van VUmc.

    • Hans Beerekamp