Wie wordt de nieuwe leider van de PvdA?

Lodewijk de Waal kan het dus worden: de nieuwe politiek leider van de PvdA. Lodewijk Asscher, wethouder in Amsterdam, niet. En ex-wethouder Rob Oudkerk, die zelf liet weten niet beschikbaar te zijn, natuurlijk ook niet. Zelden was een mededeling zo overbodig.

De nieuwe fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer, die tot de volgende verkiezingen de politiek leider van de partij wordt, is nu óf Kamerlid óf wordt dat doordat in de fractie een plaats is vrijgekomen door het vertrek van Job Cohen.

De Waal, oud-voorzitter van de FNV, was als nummer 70 van de kandidatenlijst lijstduwer bij de verkiezingen van 2010. Als veertig kandidaten boven hem afzien van het Kamerlidmaatschap, kan hij in de fractie plaatsnemen. En dus leider worden. Zeker: dit is zeer theoretisch, ondenkbaar eigenlijk. Volgens dezelfde redenering kan ook ex-minister Hedy d’Ancona terugkeren op het Binnenhof of kan Marijke Drees, kleindochter van de oud-premier, de eer van de dynastie gaan hooghouden.

Hoe dan ook: zij hebben in theorie een kans. Dat geldt niet voor alle Nederlanders die, net als Asscher en Oudkerk, op de kandidatenlijst ontbraken. Anders dan de vorige keer, toen Cohen partijleider werd, is de keus ditmaal noodgedwongen beperkt tot (aanstaande) Tweede Kamerleden.

De statuten van de PvdA schrijven voor dat de leider van de partij óf fractievoorzitter wordt óf minister. Wanneer er verkiezingen op komst zijn, kiezen de leden van de partij de leider.

Nu er op zijn laatst pas in 2015 landelijke verkiezingen worden gehouden, heeft het partijbestuur ervoor gekozen de leden toch de kans te geven een stem uit te brengen. Zij zullen zo een zwaarwegend advies aan de fractie uitbrengen.

Op deze procedure is kritiek gekomen, omdat zo de fractie het recht wordt ontzegd haar eigen voorzitter te kiezen. Deze kritiek is overdreven. De PvdA overtreedt er geen enkele wet mee. Het betreft hier niet een onderwerp waarover leden in de Tweede Kamer zonder last, zoals de Grondwet voorschrijft, horen te stemmen, maar de uitvoering van een partijbesluit dat buiten de vergaderzaal van de Kamer wordt genomen.

Partijen hebben in hoge mate het recht om hun eigen procedures te bepalen. Dat de nieuwe voorzitter van de PvdA, Hans Spekman, heeft gekozen voor maximale invloed van de leden, is logisch. Hij heeft dat hun eerder beloofd. Bovendien houden de gekozen volksvertegenwoordigers, de fractie dus, de macht in handen. Niet alleen kunnen zij het advies naast zich neerleggen, ook kunnen ze besluiten slechts één kandidaat voor te dragen en afspreken dat andere fractieleden zich dan niet beschikbaar stellen. Maar toegegeven: ook dit is zeer theoretisch.