Waarom valt een slapende dwergara niet van z'n stok?

Joan van Nispen tot Sevenaer uit Den Haag is de kersverse eigenaar van een dwergara. Hij vraagt zich af waarom zijn ‘Charlie’ niet van z’n stokje valt wanneer hij slaapt, staand op slechts één pootje.

Volgens ‘vogelhofleverancier’ Dennis Jansen, verantwoordelijk voor de kaketoe van prinses Máxima en de grijze roodstaartpapegaai van koningin Beatrix, hebben vogels „een soort van ingebouwd slot in hun poten”.

De Vogelbescherming bevestigt dit. Wanneer een vogel van tak naar tak hipt, buigen de enkels op het moment van neerkomen, leggen ze uit op hun website. De pootspieren ontspannen en zodra dat gebeurt spannen speciale spieren, zogenaamde flexors die langs de achterkant van de poot richting voet lopen, zich juist aan. Ze spannen zich strak over het gebogen enkelgewricht, zodat de tenen zich krommen en de vogel zich vastklemt op de tak.

Het lichaamsgewicht dat de vogelpoot tegen de tak aandrukt versterkt dit effect, weet vogelexpert Rob Bijlsma. Zodoende kan de vogel de krachtige greep vasthouden, zonder zich te vermoeien met het inzetten van spierkracht. De poot valt inderdaad letterlijk ‘in het slot’, wat een stabiele stand oplevert. Vandaar dat ook ara’s zonder problemen op één poot kunnen slapen.

Daarnaast hebben sommige vogels, volgens de Cambridge Encyclopedia of Ornithology, ook richels aan de binnenzijde van hun teenkussens, die liggen tegen de teenpezen aan en zorgen voor extra grip.

De ijzeren greep van vogels boet zelden in aan kracht, zelfs niet als zij sterven op hun takje. Zo ziet bioloog Roelant Jonker van cityparrots.org weleens dode papegaaien geëlektrocuteerd aan hoogspanningskabels hangen.

Los van klemmechanismen is vogelslaap sowieso opmerkelijk. Trekvogels vliegen dikwijls dagen achter elkaar, zonder te stoppen. „Wetenschappers zijn er nog over aan het bakkeleien of deze vogels soms ook tijdens hele lange afstanden in vlucht een uiltje knappen”, zegt arts-onderzoeker Lucas Wenniger, auteur van De stinkende scharrelpapegaai. „Het is niet onwaarschijnlijk.”

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl

    • Tamar Stelling